Zakaz konkurencji: tylko osobna umowa na piśmie. Po odejściu co najmniej 25 proc. pensji

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli pracodawca daje Ci do podpisu „zakaz konkurencji” albo mówi, że nie możesz dorabiać. Kodeks pracy stawia tu jasną granicę. Zakaz konkurencji wymaga osobnej umowy na piśmie (art. 101¹ i 101³). Bez niej pracodawca nie może zakazać Ci pracy u kogoś innego (art. 26¹). Niżej piszemy, co wolno wpisać do takiej umowy, co grozi za jej złamanie i ile należy się za zakaz po odejściu z firmy.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Masz umowę zlecenie. Przepisy Kodeksu pracy o zakazie konkurencji Cię nie obejmują. Twoje zasady są w części „Mam umowę zlecenie”.
• Pracujesz w zawodzie, który ma własny zakaz w osobnej ustawie. Kodeks takich zakazów nie narusza (art. 101⁴). Tego tekst nie opisuje.

Co to jest zakaz konkurencji

W zakresie zapisanym w umowie nie możesz:

• prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy,
• pracować dla firmy, która taką działalność prowadzi. Nie ma znaczenia, czy na etacie, czy na innej umowie.

Słowa „w zakresie zapisanym w umowie” są ważne. Zakaz sięga tak daleko, jak mówi umowa. Przeczytaj, jakie firmy i jakie zajęcia wymienia.

Dwa warunki ważnego zakazu

1. Osobna umowa. Kodeks mówi o zakresie określonym „w odrębnej umowie”.
2. Forma pisemna. Bez niej umowa jest nieważna (art. 101³). Ustny zakaz nie działa.

Druga praca bez zakazu konkurencji

Pracodawca nie może zakazać Ci jednoczesnej pracy u innego pracodawcy. Nie może też zakazać pracy na innej umowie, na przykład na zleceniu (art. 26¹ § 1). Są dwa wyjątki: umowa o zakazie konkurencji i osobne przepisy.

Druga praca nie może być też przyczyną wypowiedzenia (art. 29⁴ § 1). Tu wyjątki są takie same.

Przykład. Pracujesz jako magazynier w hurtowni budowlanej. W soboty chcesz dorabiać w piekarni. Nie podpisałeś umowy o zakazie konkurencji. Pracodawca nie może Ci tego zakazać. Inaczej jest, gdy podpisałeś taką umowę, a w soboty chcesz pracować w drugiej hurtowni budowlanej. Wtedy łamiesz zakaz.

Co grozi za złamanie zakazu

Pracodawca, który przez to poniósł szkodę, może żądać jej wyrównania (art. 101¹ § 2). Stosuje się przepisy o szkodzie wyrządzonej przez pracownika. Oznacza to między innymi:

• pracodawca wykazuje, że szkoda powstała i ile wynosi,
• przy winie nieumyślnej odszkodowanie nie przekracza Twojego wynagrodzenia za trzy miesiące,
• przy szkodzie umyślnej naprawiasz ją w pełnej wysokości.

Pracodawca ma na to 1 rok od dnia, w którym dowiedział się o szkodzie. Nie dłużej jednak niż 3 lata od jej wyrządzenia (art. 291 § 2 i 2¹).

Zakaz po odejściu z pracy

To osobna umowa i osobne zasady (art. 101²). Można ją zawrzeć tylko z pracownikiem, który ma dostęp do szczególnie ważnych informacji. Chodzi o informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę.

Umowa ma podawać dwie rzeczy:

• jak długo trwa zakaz,
• ile wynosi odszkodowanie dla Ciebie.

Odszkodowanie nie może być niższe niż 25 proc. wynagrodzenia. Liczy się je od tego, co dostałeś przed odejściem przez okres równy długości zakazu. Firma może je płacić w miesięcznych ratach.

Przykład liczbowy. Jesteś przedstawicielem handlowym i znasz ceny dla wszystkich klientów firmy. Twoje wynagrodzenie wynosiło 6000 zł miesięcznie. Zakaz po odejściu trwa 12 miesięcy. Przez ostatnie 12 miesięcy pracy dostałeś 72 000 zł. Odszkodowanie to co najmniej 18 000 zł, czyli 1500 zł miesięcznie.

Zakaz kończy się przed czasem w dwóch przypadkach:

• gdy ustały przyczyny, które go uzasadniały,
• gdy pracodawca nie płaci odszkodowania.

Spór o odszkodowanie rozstrzyga sąd pracy.

Krok po kroku, zanim podpiszesz

1. Sprawdź, czy to osobna umowa na piśmie.
2. Sprawdź zakres: jakie firmy i jakie zajęcia obejmuje.
3. Sprawdź, czy zakaz dotyczy czasu pracy w firmie, czy także czasu po odejściu.
4. Przy zakazie po odejściu sprawdź okres i kwotę odszkodowania.

Poproś o czas na przeczytanie umowy. O jej zapisy możesz zapytać specjalistę inspekcji pracy.

Mam umowę zlecenie

Artykuły 101¹–101⁴ dotyczą pracowników. Zakaz konkurencji w zleceniu jest zwykłym zapisem umowy cywilnej. Strony układają taką umowę według swojego uznania. Jej treść nie może jednak być sprzeczna z ustawą ani z zasadami współżycia społecznego (Kodeks cywilny, art. 353¹).

Kodeks cywilny nie podaje najniższego odszkodowania za taki zakaz. Dlatego czytaj umowę przed podpisem: zakres, okres, kary umowne. Czy konkretny zapis jest ważny, w razie sporu ocenia sąd.

Czego nie wiemy

• Kodeks pracy nie mówi, co się dzieje, gdy odmawiasz podpisania zakazu konkurencji w trakcie zatrudnienia.
• Kodeks pracy nie przewiduje odszkodowania dla Ciebie za zakaz, który obowiązuje tylko w czasie pracy w firmie.

Gdzie się zwrócić

• Bezpłatna porada prawna inspekcji pracy przez telefon (po polsku). Na liście tematów wybierz „Stosunek pracy”.
• Adresy okręgowych inspektoratów pracy (po polsku), jeśli wolisz zapytać na miejscu.

Słowniczek

• Działalność konkurencyjna — Kodeks nie podaje definicji. Potocznie: zajęcie w tej samej branży, o tych samych klientów.
• Odszkodowanie — pieniądze, które wyrównują stratę albo ograniczenie.
• Forma pisemna — umowa spisana i podpisana przez obie strony.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 26¹, 29⁴, 101¹–101⁴, 114–122 i 291 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Kodeks cywilny, art. 353¹ — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 795.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Umów telefoniczną poradę prawną” i „Inspektoraty”.