Umowa o dzieło: więcej na rękę, ale bez ubezpieczenia i bez stawki minimalnej

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli firma proponuje Ci umowę o dzieło albo już na niej pracujesz. Taka umowa kusi wyższą wypłatą. Z kwoty 3500 zł zostaje na rękę 3164 zł, a ze zlecenia 2528,37 zł. Różnica to składki, których przy dziele nie ma. Nie ma więc też ubezpieczenia. Niżej piszemy, czym jest dzieło, co tracisz, ile dostajesz i kiedy taka umowa jest zawarta wbrew przepisom.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o dzieło albo dostajesz ją do podpisu. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Masz umowę zlecenie. To inna umowa, z innymi prawami. Porównanie jest w części „Dzieło a zlecenie”.
• Masz „dzieło”, a pracujesz co dzień, w stałych godzinach i pod kierownictwem. Przeczytaj część „Kiedy dzieło nie jest dziełem”.
• Masz umowę o dzieło z własnym pracodawcą. Wtedy składki są obowiązkowe. Tego przypadku nie opisujemy.

Co to jest umowa o dzieło

To umowa z Kodeksu cywilnego. Zobowiązujesz się wykonać oznaczone dzieło, a zamawiający płaci wynagrodzenie (art. 627). Liczy się rezultat, a nie czas pracy.

Rządowy serwis biznes.gov.pl opisuje dzieło jako konkretny, z góry określony rezultat. Podaje przykład: przetłumaczenie książki. Dodaje, że dzieło nie dotyczy powtarzalnych czynności.

Co tracisz w porównaniu z etatem i zleceniem

• Składki i ubezpieczenia. Wykonawca dzieła nie podlega ubezpieczeniom społecznym ani ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z tej umowy nie płyną składki emerytalne, rentowe ani chorobowe.
• Stawka minimalna. Przy dziele nie ma gwarancji minimalnej stawki godzinowej.
• Kodeks pracy. Pracownikiem jest tylko osoba na umowie o pracę. Urlop, okres wypowiedzenia i normy czasu pracy z Kodeksu pracy nie dotyczą dzieła.
• Ulga dla młodych. Zwolnienie z podatku do 26 lat nie obejmuje umowy o dzieło.

Ile zostaje na rękę

Zamawiający potrąca tylko zaliczkę na podatek: 12 proc. Najpierw odlicza koszty uzyskania przychodu: 20 proc. przychodu.

Przykład. Malujesz mural na ścianie sklepu. Umowa o dzieło opiewa na 3500 zł. Nie jesteś pracownikiem tego sklepu. Koszty to 700 zł. Podatek liczy się od 2800 zł i wynosi 336 zł. Na rękę dostajesz 3164 zł. Dla porównania: według biznes.gov.pl ze zlecenia na 3500 zł, które jest jedynym źródłem przychodu, zostaje 2528,37 zł. Różnica to 635,63 zł. Bierze się ze składek. Zleceniobiorca płaci na emeryturę, rentę i zdrowie. Ty z dzieła nie płacisz nic i nie masz ubezpieczenia.

Umowę o dzieło zamawiający zgłasza do ZUS w ciągu 7 dni od jej zawarcia. Zgłoszenie nie daje Ci ubezpieczenia.

Twoje prawa z Kodeksu cywilnego

• Zapłata. Jeśli umowa nie mówi inaczej, wynagrodzenie należy Ci się w chwili oddania dzieła (art. 642).
• Ryczałt. Gdy umówiłeś się na stałą kwotę, nie możesz żądać podwyżki. Nawet gdy praca okazała się większa, niż myślałeś (art. 632).
• Przeszkoda po stronie zamawiającego. Byłeś gotów wykonać dzieło, a przeszkodził Ci zamawiający? Nie może on odmówić zapłaty. Może odliczyć to, co zaoszczędziłeś (art. 639).
• Odstąpienie. Dopóki dzieło nie jest ukończone, zamawiający może odstąpić od umowy w każdej chwili. Płaci wtedy umówione wynagrodzenie. Może odliczyć to, co zaoszczędziłeś (art. 644).
• Wady. Gdy wykonujesz dzieło wadliwie albo sprzecznie z umową, zamawiający może wezwać Cię do zmiany i wyznaczyć termin (art. 636).
• Termin na roszczenia. Roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się po 2 latach od dnia oddania dzieła (art. 646).

Kiedy dzieło nie jest dziełem

Powtarzalna praca. Biznes.gov.pl opisuje umowę o dzieło na odbieranie telefonów od klientów. ZUS uznał ją podczas kontroli za zlecenie. Składki trzeba było opłacić od początku umowy. Zaległe składki przedawniają się dopiero po 5 latach.

Praca jak na etacie. Pracujesz pod kierownictwem, w miejscu i czasie, które wyznacza firma? To stosunek pracy, bez względu na nazwę umowy (Kodeks pracy, art. 22 § 1¹). Od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor pracy może to stwierdzić decyzją. Inspektor zajmie się sprawą tylko wtedy, gdy w dniu kontroli nadal pracujesz dla tej firmy.

Krok po kroku, zanim podpiszesz

1. Sprawdź, czy umowa opisuje konkretny rezultat: co, na kiedy, za ile.
2. Sprawdź termin zapłaty. Bez zapisu pieniądze należą się przy oddaniu dzieła.
3. Zapytaj siebie, skąd masz ubezpieczenie zdrowotne. Z tej umowy go nie będzie.
4. Jeśli praca ma być codzienna i powtarzalna, zapytaj o zlecenie albo umowę o pracę.

Prawo tych kroków nie wymaga. Pokazują, co umowa naprawdę Ci daje.

Dzieło a zlecenie

Masz umowę zlecenie? Wtedy masz więcej niż wykonawca dzieła:

• minimalną stawkę godzinową: 31,40 zł brutto w 2026 r.,
• składki emerytalne, rentowe i zdrowotne, gdy zlecenie jest Twoim jedynym źródłem przychodu,
• dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

Wyjątek: uczeń i student do 26 lat. Od ich zlecenia składek się nie płaci.

Zlecenie to umowa starannego działania. Dzieło to umowa rezultatu. Tak dzieli je biznes.gov.pl.

Czego nie wiemy

• Nie opisujemy, jak samemu zgłosić do ZUS, że Twoje „dzieło” jest zleceniem. Nie mamy do tego urzędowego źródła.
• Nie liczymy podatku przy kosztach 50 proc., które dotyczą utworów w rozumieniu prawa autorskiego.

Gdzie się zwrócić

• Umowy cywilnoprawne — strona Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku). Inspekcja ocenia tylko, czy umowa nie jest w istocie stosunkiem pracy.
• Etat, zlecenie czy dzieło — serwis biznes.gov.pl (po polsku). Strona jest pisana dla firm, ale porównuje trzy umowy w jednej tabeli.
• Bezpłatna porada prawna inspekcji pracy przez telefon (po polsku).

Słowniczek

• Zamawiający — osoba albo firma, która zleca wykonanie dzieła i za nie płaci.
• Koszty uzyskania przychodu — część zapłaty, od której nie liczy się podatku.
• Ryczałt — z góry ustalona, stała kwota za całe dzieło.

Źródła

• Kodeks cywilny, art. 627–646 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 795.
• Kodeks pracy, art. 2 i 22 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Biznes.gov.pl: „Ile kosztuje zatrudnienie współpracownika na zleceniu lub umowie o dzieło” oraz „Etat, zlecenie czy dzieło. Jaką umowę wybrać?”.
• Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy — Dz.U. 2026 poz. 473.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Umowy cywilnoprawne” i „Jak złożyć skargę?”.