Upomnienie, nagana, kara pieniężna: za co, ile i jak wnieść sprzeciw w 7 dni

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli dostałeś w pracy karę albo szef ją zapowiada. Kodeks pracy zna tylko trzy kary porządkowe: upomnienie, naganę i karę pieniężną (art. 108). Pracodawca ma na ukaranie 2 tygodnie i najpierw ma Cię wysłuchać. Ty masz 7 dni na sprzeciw. Niżej piszemy, za co grozi która kara, ile może wynieść i jak się od niej odwołać.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Masz umowę zlecenie. Kar z Kodeksu pracy nie stosuje się do zlecenia. Twoje zasady są w części „Mam umowę zlecenie”.
• Zniszczyłeś coś w pracy i firma chce pieniędzy. To nie kara porządkowa, tylko sprawa o szkodę. Piszemy o niej w osobnym tekście.

Trzy kary i za co grożą

Upomnienie i nagana. Pracodawca może je stosować za nieprzestrzeganie:

• organizacji i porządku pracy,
• przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) oraz przeciwpożarowych,
• sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy,
• sposobu usprawiedliwiania nieobecności.

Kara pieniężna. Kodeks pozwala na nią tylko w kilku przypadkach:

• nieprzestrzeganie przepisów BHP albo przeciwpożarowych,
• opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia,
• przyjście do pracy po alkoholu albo po środku, który działa podobnie,
• picie alkoholu albo zażywanie takiego środka w czasie pracy.

Innych kar pracodawca stosować nie może. Za inną karę grozi mu grzywna od 2000 do 60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 4).

Ile może wynieść kara pieniężna

Są dwa limity (art. 108 § 3):

• za jedno przekroczenie i za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności: najwyżej jednodniowe wynagrodzenie,
• wszystkie kary pieniężne razem: najwyżej dziesiąta część kwoty do wypłaty.

Pieniądze z kar nie zostają w kasie firmy. Kodeks przeznacza je na poprawę warunków BHP (art. 108 § 4).

Przykład. Pracujesz w sortowni na umowie o pracę. Zarabiasz płacę minimalną: 4806 zł brutto, czyli około 3605,85 zł na rękę. Nie masz innych potrąceń. Opuszczasz 2 dni pracy bez usprawiedliwienia. Pracodawca może nałożyć karę za każdy dzień, razem najwyżej dwie dniówki. Wszystkie kary pieniężne w tym miesiącu nie mogą jednak przekroczyć dziesiątej części wypłaty, czyli około 360 zł.

Terminy, których pilnuje pracodawca

Kary nie można zastosować (art. 109):

• po upływie 2 tygodni od dnia, w którym pracodawca dowiedział się o naruszeniu,
• po upływie 3 miesięcy od samego naruszenia.

Kara jest możliwa tylko po wysłuchaniu pracownika. Nie ma Cię w pracy, na przykład chorujesz? Termin 2 tygodni wtedy nie biegnie. Rusza w dniu, w którym wracasz do pracy.

O karze pracodawca zawiadamia na piśmie (art. 110). Pismo podaje rodzaj naruszenia i jego datę. Informuje też o prawie do sprzeciwu i o terminie. Kopia trafia do Twoich akt osobowych.

Krok 1. Wnieś sprzeciw w 7 dni

Uważasz, że karę nałożono z naruszeniem prawa? Na przykład po terminie albo bez wysłuchania? Masz 7 dni na sprzeciw. Termin liczy się od dnia, w którym zawiadomiono Cię o karze (art. 112 § 1). Kodeks nie podaje formy sprzeciwu. Najlepiej złóż go na piśmie i zachowaj kopię.

Krok 2. Poczekaj 14 dni

Sprzeciw rozpatruje pracodawca. Jeśli w firmie działa związek zawodowy, który Cię reprezentuje, pracodawca najpierw poznaje jego stanowisko. Ma 14 dni na odrzucenie sprzeciwu. Milczenie działa na Twoją korzyść: brak odrzucenia w 14 dni oznacza, że sprzeciw uwzględniono.

Krok 3. Sąd pracy

Pracodawca odrzucił sprzeciw? Masz 14 dni na wystąpienie do sądu pracy o uchylenie kary. Termin liczy się od zawiadomienia o odrzuceniu (art. 112 § 2).

Gdy sprzeciw uwzględniono albo sąd uchylił karę pieniężną, pracodawca zwraca Ci jej kwotę.

Przykład terminów. Przełożony dowiaduje się o naruszeniu 5 października. Karę może nałożyć najpóźniej 19 października. Pismo dostajesz właśnie 19 października. Sprzeciw składasz do 26 października. Jeśli do 9 listopada pracodawca go nie odrzuci, sprzeciw jest uwzględniony.

Kiedy kara znika z akt

Po roku nienagannej pracy karę uważa się za niebyłą. Kopię zawiadomienia usuwa się z akt osobowych (art. 113 § 1). Pracodawca może to zrobić wcześniej.

Mam umowę zlecenie

Upomnienie, nagana i kara pieniężna są w Kodeksie pracy. Dotyczą pracowników. Zleceniodawcy Kodeks pracy takich kar nie daje.

W zleceniu może być zapisana kara umowna (Kodeks cywilny, art. 483). To co innego. Działa tylko wtedy, gdy jest w Twojej umowie. Przeczytaj umowę przed podpisem. Rażąco wygórowaną karę umowną można zmniejszyć (art. 484 § 2). O tym w razie sporu decyduje sąd.

Pamiętaj też o stawce minimalnej. Na zleceniu nie możesz zrzec się wynagrodzenia w wysokości minimalnej stawki godzinowej. W 2026 r. to 31,40 zł brutto za godzinę.

Czego tu nie ma: jak kara umowna ma się do stawki minimalnej w konkretnej umowie. Z tym pytaniem idź do prawnika.

Na czym ludzie się mylą

• „Kara pieniężna trafia do kieszeni szefa”. Nie. Idzie na poprawę warunków BHP.
• „Szef może ukarać po pół roku”. Nie. Po 3 miesiącach od naruszenia kary już nie ma.
• „Nagana zostaje w aktach na zawsze”. Nie. Po roku nienagannej pracy znika.

Gdzie się zwrócić

• Bezpłatna porada prawna inspekcji pracy przez telefon (po polsku). Rozmowa trwa do 20 minut.
• Jak złożyć skargę — strona Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku). Przydatne, gdy firma stosuje kary spoza Kodeksu.

Słowniczek

• Sprzeciw — pismo do pracodawcy, w którym nie zgadzasz się z karą.
• Akta osobowe — teczka z Twoimi dokumentami, którą prowadzi pracodawca.
• Kara umowna — kwota zapisana w umowie cywilnej na wypadek złego wykonania umowy.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 87, 108–113 i 281 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Kodeks cywilny, art. 483 i 484 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 795.
• Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, art. 8a.
• Wyliczenie płacy minimalnej na rękę: własne obliczenia według stawek z biznes.gov.pl i ZUS.