Urlop na żądanie: 4 dni w roku. Zgłoś przed początkiem zmiany i poczekaj na odpowiedź

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli pracujesz na umowie o pracę i rano coś Ci wypada: psuje się auto, nie ma z kim zostawić dziecka, trzeba jechać do urzędu. Kodeks pracy daje na to urlop na żądanie: najwyżej 4 dni w roku (art. 167²). Pokazujemy, jak go zgłosić, kiedy szef może odmówić i co ma osoba na zleceniu.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę. Tekst jest dla Ciebie. Nie ma znaczenia, czy pracujesz na pełny etat, czy na część.
• Pracujesz przez agencję pracy tymczasowej. Urlop na żądanie masz tylko w jednym przypadku. Opisujemy go niżej.
• Masz umowę zlecenie. Urlopu na żądanie nie masz. Przeczytaj część „Mam umowę zlecenie”.

Co to jest

Urlop na żądanie to część Twojego zwykłego urlopu. Masz 20 dni w roku? Cztery z nich możesz wziąć na żądanie. Na resztę zostaje Ci 16 dni.

Ty wskazujesz termin. Tych dni nie wpisuje się do planu urlopów. Za dzień urlopu na żądanie dostajesz pensję jak za każdy inny dzień urlopu.

Limit to 4 dni w roku kalendarzowym. Możesz je wziąć po kolei albo osobno. Na część etatu limit jest taki sam: 4 dni.

Krok 1. Sprawdź, ile dni Ci zostało

Limit jest jeden na cały rok. Nie zależy od liczby pracodawców (art. 167³).

Przykład. Pracujesz w sklepie. W marcu, jeszcze w poprzedniej firmie, wziąłeś 2 dni na żądanie. W czerwcu zmieniłeś pracę. W nowej firmie do końca roku zostają Ci 2 takie dni, nie 4.

Krok 2. Zgłoś przed początkiem zmiany

Kodeks pracy mówi: najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) doprecyzowuje to za Sądem Najwyższym: przed godziną, o której masz zacząć pracę. Zmianę zaczynasz o 6:00? Zgłoś urlop przed 6:00.

Kodeks pracy nie mówi, w jakiej formie masz to zrobić. Sprawdź, co jest przyjęte w Twojej firmie: telefon, SMS, e-mail albo wniosek w systemie.

Krok 3. Poczekaj na odpowiedź

Ten krok łatwo pominąć. Urlopów udziela pracodawca. Dotyczy to też urlopu na żądanie. Nie możesz go zacząć, zanim szef go udzieli. Tak pisze PIP.

Gdy zgłosisz urlop i po prostu nie przyjdziesz, pracodawca może uznać to za nieobecność bez usprawiedliwienia. Sąd Najwyższy uznał, że może to być ciężkie naruszenie obowiązków. Za takie naruszenie Kodeks pracy pozwala zwolnić bez wypowiedzenia (art. 52).

Krok 4. Zachowaj ślad

Zostaw sobie SMS albo e-mail ze zgłoszeniem i z odpowiedzią. Prawo tego nie wymaga. Przyda się, gdy dojdzie do sporu.

Czy szef może odmówić

Zasada jest taka: pracodawca jest obowiązany udzielić tego urlopu. Odmówić może tylko wyjątkowo. Sąd Najwyższy uznał, że ten obowiązek nie jest bezwzględny. Odmowa jest możliwa, gdy szczególne okoliczności wymagają, żebyś był w pracy. Przepis nie podaje listy takich sytuacji.

Szef odmawia za każdym razem albo bez powodu? Zapytaj prawnika inspekcji pracy. Możesz też złożyć skargę do PIP.

Co z dniami, których nie weźmiesz

Nie przepadają. Przechodzą na następny rok jako zwykły urlop. W nowym roku limit urlopu na żądanie to znowu 4 dni, nie więcej.

Praca przez agencję pracy tymczasowej

Agencja zatrudnia Cię na umowie o pracę? Urlop na żądanie masz wtedy, gdy praca dla jednej firmy trwa 6 miesięcy albo dłużej. Tak wynika z ustawy o pracownikach tymczasowych (art. 17 i art. 10).

Mam umowę zlecenie

Urlopu na żądanie nie masz, bo na zleceniu nie ma urlopu z Kodeksu pracy. O wolnym dniu decyduje Twoja umowa.

• Umowa mówi, jak zgłaszać nieobecność? Zrób to tak, jak tam napisano.
• Umowa o tym milczy? Uzgodnij wolny dzień z firmą, najlepiej na piśmie albo SMS-em.
• Pieniądze za ten dzień dostaniesz tylko wtedy, gdy umowa tak mówi. Strony mogą ustalić, czy przerwa jest płatna, czy nie. Tak pisze PIP w informatorze z lipca 2026 r.

Na czym ludzie się mylą

• Urlop na żądanie to nie są dodatkowe 4 dni ponad zwykły urlop.
• Zgłoszenie po rozpoczęciu zmiany jest spóźnione.
• Zmiana pracy nie odnawia limitu.

Gdzie się zwrócić

• Czy pracodawca musi wyrazić zgodę na urlop na żądanie? — odpowiedź Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku).
• Bezpłatna porada prawna inspekcji przez telefon (po polsku). Terminy są od poniedziałku do piątku.
• Jak złożyć skargę — strona Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku).

Słowniczek

• Plan urlopów — lista terminów urlopów, którą ustala pracodawca.
• Zwolnienie bez wypowiedzenia — pracodawca kończy umowę od razu, bez okresu wypowiedzenia.
• Żądanie — tu: Twoje zgłoszenie, że danego dnia bierzesz urlop.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 52, 163, 167², 167³, 168 i 172 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Ustawa o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, art. 10 i 17 — tekst jednolity, Dz.U. 2025 poz. 236.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Urlopy pracownicze”, „Czy pracodawca musi wyrazić zgodę na urlop na żądanie?”, „Czy niewykorzystany urlop na żądanie przechodzi na rok następny?” oraz informator „Umowa o pracę a umowy cywilnoprawne” (2026).