Szkolenie BHP: najpierw szkolenie, potem praca. W czasie pracy i na koszt firmy

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli zaczynasz nową pracę na umowie o pracę. Firma nie może dopuścić Cię do pracy bez szkolenia BHP (Kodeks pracy, art. 237³). Szkolenie odbywa się w czasie pracy i płaci za nie pracodawca. Opisujemy, z czego się składa, ile trwa, kiedy się je powtarza i co z osobami na zleceniu.

Kogo dotyczy ten tekst

• Zaczynasz pracę na umowie o pracę. Czeka Cię szkolenie wstępne.
• Pracujesz już dłużej. Dotyczą Cię szkolenia okresowe.
• Jesteś studentem na praktyce albo uczniem na nauce zawodu. Szkolenie wstępne też Cię obejmuje.
• Masz umowę zlecenie. Zasady są mniej jasne. Czytaj część „Mam umowę zlecenie”.

Zasada: bez szkolenia nie ma pracy

Kodeks pracy mówi to wprost. Nie wolno dopuścić pracownika do pracy, jeśli nie ma on:

• wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności,
• dostatecznej znajomości przepisów i zasad BHP.

Dlatego firma ma obowiązek przeszkolić Cię przed dopuszczeniem do pracy. Potem prowadzi szkolenia okresowe.

Szkolenie wstępne ma dwie części

Instruktaż ogólny. Poznajesz na nim podstawowe przepisy BHP z Kodeksu pracy i z regulaminu, zasady obowiązujące w tym zakładzie oraz zasady pierwszej pomocy. Trwa co najmniej 3 godziny lekcyjne.

Instruktaż stanowiskowy. Odbywa się już na Twoim stanowisku. Poznajesz zagrożenia, sposoby ochrony i bezpieczne metody pracy. Na stanowisku robotniczym trwa co najmniej 8 godzin lekcyjnych. Obejmuje pokaz pracy, próbę pod okiem instruktora i samodzielną pracę pod nadzorem.

Godzina lekcyjna to 45 minut.

Instruktaż stanowiskowy przechodzą osoby na stanowiskach robotniczych. Dotyczy też innych stanowisk, na których działają czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne. Pracujesz na kilku stanowiskach? Instruktaż odbywasz na każdym z nich.

Sprawdzian i podpis

Instruktaż stanowiskowy kończy się sprawdzianem wiedzy i umiejętności. Dopiero ten sprawdzian jest podstawą dopuszczenia do pracy.

Odbycie obu instruktaży potwierdzasz w karcie szkolenia wstępnego. Możesz to zrobić na papierze albo elektronicznie. Karta trafia do Twoich akt osobowych.

Podpis znaczy: „zostałem przeszkolony i znam zasady”. Nie zrozumiałeś czegoś, bo szkolenie było za szybkie albo w języku, którego dobrze nie znasz? Powiedz to przed podpisaniem i poproś o powtórzenie.

Kto płaci i kiedy

Szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy (art. 237³ § 3). Nie płacisz za nie. Nie robisz ich po godzinach ani w dniu wolnym.

Przykład. Zaczynasz pracę na produkcji. Pierwszego dnia masz zmianę 8 godzin. Instruktaż ogólny to co najmniej 3 godziny lekcyjne, czyli 135 minut. Instruktaż stanowiskowy to co najmniej 8 godzin lekcyjnych, czyli 360 minut. To 6 godzin zegarowych. Oba instruktaże nie mieszczą się w jednej zmianie. Część stanowiskowego kończysz drugiego dnia. Za oba dni dostajesz zwykłą zapłatę, bo szkolenie jest czasem pracy.

Szkolenia okresowe

• Stanowisko robotnicze: nie rzadziej niż raz na 3 lata.
• Prace szczególnie niebezpieczne: nie rzadziej niż raz w roku.
• Pierwsze szkolenie okresowe: w ciągu 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy na stanowisku robotniczym.

Dokładną częstotliwość ustala firma po konsultacji z pracownikami. Szkolenie okresowe kończy się egzaminem. Dostajesz zaświadczenie, a jego odpis trafia do akt osobowych.

Masz aktualne zaświadczenie o szkoleniu okresowym od innego pracodawcy? Nowa firma może zwolnić Cię z pierwszego szkolenia okresowego.

Kiedy szkolenia wstępnego nie trzeba

Jest jeden wyjątek. Podpisujesz kolejną umowę z tą samą firmą i wracasz na to samo stanowisko, które zajmowałeś bezpośrednio przed nową umową. Wtedy szkolenia przed dopuszczeniem do pracy nie trzeba (art. 237³ § 2).

Zmiana stanowiska to co innego. Gdy firma przenosi Cię na inne stanowisko robotnicze, przechodzisz instruktaż stanowiskowy od nowa. Tak samo jest, gdy na Twoim stanowisku zmienia się technologia, maszyny albo substancje.

Czego przepisy nie mówią

• Nie mówią, w jakim języku ma być szkolenie. Kodeks wymaga jednak „dostatecznej znajomości” zasad BHP. Jeśli nie rozumiesz szkolenia, ten warunek nie jest spełniony. To nasz wniosek z przepisu, nie cytat.
• Nie podają jednego wzoru szkolenia dla wszystkich firm. Program dla danej grupy stanowisk przygotowuje pracodawca.

Firma pomija szkolenie

1. Poproś o szkolenie przełożonego albo dział BHP. Najlepiej na piśmie.
2. Zapytaj prawnika inspekcji pracy, co zrobić w Twojej sytuacji.
3. Złóż skargę do inspekcji pracy. BHP należy do spraw, którymi się zajmuje.

Kto odpowiada w firmie za BHP i nie przestrzega tych przepisów, może dostać grzywnę od 2000 do 60 000 zł (art. 283 § 1).

Mam umowę zlecenie

Art. 237³ mówi o pracowniku. Rozporządzenie o szkoleniach wymienia nowo zatrudnionych pracowników, studentów na praktyce i uczniów. Zleceniobiorców nie wymienia.

Kodeks pracy mówi jednak dwie rzeczy.

• Firma ma zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki także osobom, które pracują u niej na innej umowie niż umowa o pracę (art. 304 § 1).
• Osoby na takich umowach mają obowiązek znać zasady BHP i brać udział w szkoleniu, w zakresie, który określi firma (art. 304¹).

Firma może więc wymagać od Ciebie szkolenia. Przepisy nie mówią wprost, kto za nie płaci ani czy czas szkolenia jest płatny. Inspekcja pracy radzi, żeby obowiązki z zakresu BHP określać w umowie zlecenia. Zapytaj o to przed podpisaniem.

Brak szkolenia możesz zgłosić do inspekcji. Kontroluje ona bezpieczne warunki pracy także osób na umowach innych niż umowa o pracę.

Gdzie się zwrócić

• Jak złożyć skargę — strona Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku).
• Bezpłatna porada prawna inspekcji przez telefon (po polsku). Terminy są od poniedziałku do piątku, od 9:00 do 14:40.

Słowniczek

• BHP — bezpieczeństwo i higiena pracy.
• Instruktaż — krótkie szkolenie, które uczy bezpiecznej pracy. Trwa co najmniej 2 godziny lekcyjne.
• Karta szkolenia wstępnego — dokument, w którym potwierdzasz, że odbyłeś oba instruktaże.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 237³, 237⁴, 283, 304 i 304¹ — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, § 8–16 i załącznik nr 1 — tekst jednolity, Dz.U. 2024 poz. 1327, zmienione rozporządzeniem z 24 listopada 2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1640.
• Ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 10 — Dz.U. 2024 poz. 1712, ze zmianami.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Profilaktyczna ochrona zdrowia pracowników — badania lekarskie” (część o umowach cywilnoprawnych), „Jak złożyć skargę?”.