Równa płaca za równą pracę: kiedy niższa pensja łamie prawo

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli robisz to samo co kolega, a zarabiasz mniej. Albo gdy podejrzewasz, że płacą Ci mniej, bo jesteś z innego kraju, jesteś kobietą albo masz umowę na czas określony. Kodeks pracy mówi: jednakowa praca, jednakowe wynagrodzenie (art. 18³c). Niżej: co to znaczy, jakie różnice są dozwolone i czego możesz żądać.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Dopiero szukasz pracy. Dla Ciebie jest część „Zanim podpiszesz umowę”.
• Masz umowę zlecenie. Kodeks pracy Cię nie obejmuje. Chroni Cię inna ustawa. Czytaj część „Mam umowę zlecenie”.
• Masz własną firmę (B2B). Tego tekst nie opisuje.

Co mówi prawo

Pracownicy mają prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę. Także za pracę o jednakowej wartości (art. 18³c § 1).

Wynagrodzenie to nie tylko pensja zasadnicza. Kodeks wlicza wszystkie składniki, bez względu na nazwę. Wlicza też inne świadczenia związane z pracą, w pieniądzach albo w innej formie (§ 2). Chodzi więc także o premie, dodatki i to, co firma daje pracownikom poza przelewem.

Kiedy praca ma jednakową wartość

Dwa stanowiska mogą się różnie nazywać. Mają jednakową wartość, gdy wymagają porównywalnych (art. 18³c § 3):

• kwalifikacji, potwierdzonych dokumentami albo praktyką i doświadczeniem,
• odpowiedzialności,
• wysiłku.

Jakie różnice są dozwolone

Nie każda różnica w pensji łamie prawo. Firma może płacić różnie, gdy ma obiektywny powód. Kodeks wymienia na przykład staż pracy (art. 18³b § 2). Powodem mogą też być inne kwalifikacje, większa odpowiedzialność albo większy wysiłek.

Niedozwolona jest niższa pensja z przyczyn, które Kodeks wylicza w art. 18³a. To między innymi:

• płeć, wiek, niepełnosprawność,
• rasa, narodowość, pochodzenie etniczne,
• religia, wyznanie, przekonania polityczne, orientacja seksualna,
• przynależność do związku zawodowego,
• umowa na czas określony albo niepełny etat.

Przykład. Pracujesz w magazynie na umowie o pracę. Ty i kolega kompletujecie zamówienia na tej samej zmianie. Macie podobny staż i te same uprawnienia. On zarabia 6000 zł brutto, Ty 4806 zł. Różnica to 1194 zł brutto miesięcznie. Na rękę to 814,58 zł. Sama różnica niczego jeszcze nie przesądza. Liczy się powód. Jeśli jedyne, co Was różni, to narodowość albo rodzaj umowy, firma narusza zasadę równego traktowania.

Kto ma co udowodnić

Nie znasz powodów, dla których firma płaci Ci mniej. Prawo to uwzględnia. To pracodawca ma udowodnić, że kierował się obiektywnymi powodami (art. 18³b § 1).

Od 5 listopada 2026 r. Kodeks mówi to jeszcze wyraźniej (art. 18³f). Ty uprawdopodabniasz, że doszło do nierównego traktowania. Uprawdopodobnić to pokazać, że coś jest bardzo możliwe. Potem pracodawca ma wykazać, że zasady nie naruszył.

Czego możesz żądać

• Do 4 listopada 2026 r. Odszkodowania nie niższego niż płaca minimalna, czyli 4806 zł (art. 18³d).
• Od 5 listopada 2026 r. Zadośćuczynienia nie niższego niż płaca minimalna albo odszkodowania. Przy wielokrotnym naruszeniu sąd zasądza co najmniej trzy płace minimalne. To 14 418 zł w 2026 r. i 14 850 zł od 1 stycznia 2027 r. Wielokrotne znaczy: powtarzające się albo z kilku przyczyn naraz.

To dolne granice. Górnej Kodeks nie podaje. O kwocie decyduje sąd pracy.

Czego tu nie ma: ile sądy zasądzają w takich sprawach. Nie mamy takich danych.

Czy firma może się zemścić

Nie wolno jej. Skorzystanie z praw nie może być powodem żadnego gorszego traktowania. Nie może też być przyczyną zwolnienia (art. 18³e). Ta ochrona obejmuje również pracownika, który w jakiejkolwiek formie Cię wsparł.

Co możesz zrobić

Krok 1. Zbierz fakty. Zapisz, kto robi to samo co Ty i czym różni się jego praca.

Krok 2. Zapytaj firmę na piśmie o powód różnicy. Zachowaj odpowiedź.

Krok 3. Poradź się prawnika inspekcji pracy. Rozmowa jest bezpłatna. Adres jest niżej.

Krok 4. Jeśli firma nie poda obiektywnego powodu, możesz złożyć pozew do sądu pracy. Masz na to 3 lata (art. 291 § 1).

Zanim podpiszesz umowę

Od 24 grudnia 2025 r. firma podaje kandydatowi informację o wynagrodzeniu: kwotę początkową albo przedział (art. 18³ca). Robi to w ogłoszeniu, przed rozmową albo najpóźniej przed zawarciem umowy. Nazwy stanowisk w ogłoszeniach mają być neutralne pod względem płci.

O informacji o płacy dla kandydata piszemy szerzej w osobnym tekście.

Mam umowę zlecenie

Art. 18³c mówi o pracownikach, czyli o umowie o pracę. Zasada „równa płaca za równą pracę” nie obejmuje zlecenia.

Chroni Cię jednak ustawa o równym traktowaniu z 3 grudnia 2010 r. Zakazuje ona gorszego traktowania przy pracy na umowie cywilnoprawnej ze względu na:

• płeć, wiek, niepełnosprawność,
• rasę, pochodzenie etniczne, narodowość,
• religię, wyznanie, światopogląd, orientację seksualną.

Jeśli z takiego powodu dostajesz niższą stawkę, masz prawo do odszkodowania (art. 13). Ty uprawdopodabniasz naruszenie. Druga strona ma wykazać, że go nie było (art. 14). Masz na to 3 lata od dnia, w którym się o naruszeniu dowiedziałeś. Nie może to być więcej niż 5 lat od zdarzenia (art. 15).

Gdzie się zwrócić

• Bezpłatna porada prawna inspekcji przez telefon (po polsku). Przy rezerwacji wybierz temat „Mobbing i dyskryminacja” albo „Wynagrodzenie”.
• Jak złożyć skargę do inspekcji pracy (po polsku).

Słowniczek

• Odszkodowanie — pieniądze za szkodę, czyli za to, co straciłeś.
• Zadośćuczynienie — pieniądze za krzywdę, na przykład za poniżenie.
• Dyskryminacja — gorsze traktowanie z powodu cechy takiej jak płeć, wiek albo narodowość.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 18³a–18³g i 291 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Ustawa z 19 czerwca 2026 r. o zmianie Kodeksu pracy — Dz.U. 2026 poz. 1046 (zmiany od 5 listopada 2026 r.).
• Ustawa z 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania, art. 8 i 13–15 — Dz.U. 2026 poz. 1196.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 14 września 2026 r. — Dz.U. 2026 poz. 1213.