Masz dziecko do 14 lat? Dwa płatne dni wolnego w roku, także na godziny

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli pracujesz w Polsce i wychowujesz dziecko w wieku do 14 lat. Kodeks pracy daje Ci wtedy 2 dni albo 16 godzin wolnego w roku (art. 188). Za ten czas dostajesz pensję jak za pracę. Niżej piszemy, jak wziąć to wolne i co zmienia część etatu. Piszemy też, co robić, gdy dwa dni nie wystarczą.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę i wychowujesz co najmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Masz umowę zlecenie. Kodeks pracy Cię nie obejmuje i tych dwóch dni nie masz. Twoje zasady są niżej, w części „Mam umowę zlecenie”.
• Masz umowę o dzieło albo własną firmę. Tych umów tekst nie opisuje. Na stronie ZUS sprawdzisz, kto ma prawo do zasiłku na opiekę. Link jest na końcu.

Ile wolnego i ile pieniędzy

W roku masz 16 godzin albo 2 dni. Zachowujesz prawo do pensji. To wolne jest więc płatne w całości.

Przepis mówi o „przynajmniej jednym dziecku” i podaje jeden limit. Za drugie czy trzecie dziecko Kodeks nie dodaje dni.

Gdy oboje rodzice mają umowy o pracę, z tych dni może korzystać jedno z nich (art. 189¹).

Kodeks liczy to wolne „w ciągu roku kalendarzowego”. O przeniesieniu dni na następny rok nie pisze.

Krok 1. Wybierz: dni czy godziny

Wybierasz sam. Robisz to w pierwszym wniosku w danym roku (art. 188 § 2). Ten wybór dotyczy całego roku.

Godziny pasują, gdy trzeba wyjść na krótko: do lekarza albo na zebranie w szkole. Dni pasują, gdy dziecko zostaje w domu na cały dzień.

Krok 2. Złóż wniosek

Wniosek składasz na papierze albo elektronicznie. Kodeks nie podaje terminu ani wzoru takiego wniosku. Zapytaj w firmie, jak się to u Was robi. Zachowaj kopię.

Co przy części etatu

Jeśli bierzesz wolne w godzinach i pracujesz na część etatu, godziny liczy się proporcjonalnie. Niepełną godzinę zaokrągla się w górę do pełnej (art. 188 § 3).

Przykład. Pracujesz w sklepie na pół etatu i wybierasz godziny. Połowa z 16 godzin to 8 godzin w roku. Przy trzech czwartych etatu wychodzi 12 godzin. Przy jednej trzeciej etatu dzielisz 16 przez 3. Wychodzi 5 godzin i 20 minut. Po zaokrągleniu w górę masz 6 godzin.

Kodeks mówi o proporcji tylko przy godzinach. O dniach przy części etatu nie pisze.

Tak samo liczy się godziny u osób, które z mocy innych przepisów pracują krócej niż 8 godzin na dobę (art. 188 § 4).

Gdy dwa dni nie wystarczą

Dwa dni z art. 188 to nie wszystko. Są jeszcze trzy inne rozwiązania. Każde ma inne zasady.

• Nagła sprawa rodzinna. Chodzi o chorobę albo wypadek, gdy musisz być przy rodzinie od razu. Masz na to 2 dni albo 16 godzin w roku. Za ten czas dostajesz połowę pensji. Wniosek zgłaszasz najpóźniej w dniu wolnego (art. 148¹).
• Urlop opiekuńczy. To 5 dni w roku na opiekę nad synem, córką, matką, ojcem, małżonkiem albo osobą, która z Tobą mieszka. Ta osoba wymaga opieki z poważnych względów medycznych. Wniosek składasz co najmniej 1 dzień wcześniej (art. 173¹). O pensji za te dni przepis nie mówi. A pensja za czas bez pracy należy się tylko wtedy, gdy przepis tak stanowi (art. 80).
• Zasiłek opiekuńczy. To pieniądze z ubezpieczenia chorobowego. Na chore dziecko do 14 lat: do 60 dni w roku. Na zdrowe dziecko do 8 lat tylko w kilku sytuacjach, na przykład gdy nagle zamknięto żłobek, przedszkole albo szkołę. Zasiłek wynosi 80% podstawy wymiaru. Limit dni nie rośnie z liczbą dzieci.

ZUS wyjaśnia, co znaczy „nagle”. Zamknięcie jest nieprzewidziane, gdy wiesz o nim krócej niż 7 dni wcześniej.

Zasiłku nie dostaniesz, gdy w domu jest inny członek rodziny, który może zająć się dzieckiem. Ten warunek nie dotyczy chorego dziecka do 2 lat.

Ministerstwo rodziny przygotowało projekt: dodatkowe 60 dni zasiłku na ciężko chore dziecko do 18 lat. To na razie projekt. Ministerstwo przewiduje, że wejdzie w życie w 2027 r.

Mam umowę zlecenie

Kodeks pracy nie obejmuje zlecenia. Dwóch płatnych dni z art. 188 nie masz. O wolnym decyduje Twoja umowa i to, co ustalisz z firmą.

Jedno możesz mieć: zasiłek opiekuńczy. Warunkiem jest ubezpieczenie chorobowe. Na zleceniu jest ono dobrowolne. Przystępujesz do niego na swój wniosek.

• Składka na to ubezpieczenie wynosi 2,45% podstawy. Płacisz ją w całości sam.
• Do tego ubezpieczenia możesz przystąpić, gdy z tego zlecenia masz obowiązkowe składki emerytalne i rentowe. Uczeń albo student do 26 lat na zleceniu ich nie ma.
• ZUS pisze, że zasiłek opiekuńczy dostaniesz „niezależnie od okresu Twojego ubezpieczenia”.

Nie wiesz, czy masz to ubezpieczenie? Zapytaj w firmie, czy zgłosiła Cię do ubezpieczenia chorobowego.

Na czym ludzie tracą

• Dni z art. 188 są na dziecko w wieku do 14 lat. Na starsze dziecko ich nie ma.
• Wybór „dni albo godziny” robisz w pierwszym wniosku w roku.
• Gdy oboje macie umowy o pracę, wolne bierze jedno z Was.
• Wolne na nagłą sprawę rodzinną to tylko połowa pensji. Dwa dni z art. 188 to cała pensja.

Firmie, która narusza przepisy o prawach rodziców, grozi grzywna od 2000 do 60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 5). To kara dla firmy. Te pieniądze nie trafiają do Ciebie.

Gdzie się zwrócić

• Bezpłatna porada prawna inspekcji pracy przez telefon (po polsku). W formularzu wybierasz rodzaj porady „Uprawnienia związane z rodzicielstwem”. Rozmowa trwa do 20 minut.
• Zasiłek opiekuńczy: kiedy przysługuje i na ile dni — strona ZUS (po polsku).
• Komu przysługuje zasiłek opiekuńczy — strona ZUS (po polsku).

Słowniczek

• Rok kalendarzowy — czas od 1 stycznia do 31 grudnia.
• Zasiłek opiekuńczy — pieniądze z ubezpieczenia za czas, gdy nie pracujesz, bo opiekujesz się dzieckiem albo chorym członkiem rodziny.
• Podstawa wymiaru — kwota, od której liczy się zasiłek. U pracownika to średnia pensja z 12 miesięcy po odjęciu składek.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 80, 148¹, 173¹, 188, 189¹ i 281 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, art. 32–36 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 854.
• Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 11, 16 i 22 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 199.
• ZUS: „Komu przysługuje zasiłek opiekuńczy” oraz „Prawo do zasiłku opiekuńczego i okres przysługiwania”.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: komunikat o projekcie dodatkowego zasiłku opiekuńczego.
• Biznes.gov.pl: „Ile kosztuje współpracownik na zleceniu albo na umowie o dzieło”.