Odzież robocza, buty i kask: firma daje je za darmo i odpowiada za pranie

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli pracujesz fizycznie na umowie o pracę: na budowie, w magazynie, na produkcji, przy sprzątaniu. Kask, rękawice, buty i ubranie robocze daje firma. Nie płacisz za nie (Kodeks pracy, art. 237⁶ i 237⁷). Wyjaśniamy, co dokładnie Ci się należy, kto pierze ubranie i co ze zleceniem.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Pracujesz przez agencję albo dla kilku firm naraz. Tego tekst nie rozstrzyga. Nie opisujemy, która firma daje wtedy odzież.
• Masz umowę zlecenie. Przepisy o darmowej odzieży mówią o pracowniku. Czytaj część „Mam umowę zlecenie”.

Dwie różne rzeczy

Kodeks pracy rozróżnia dwie grupy.

Środki ochrony indywidualnej. Chronią przed tym, co w pracy jest niebezpieczne albo szkodliwe dla zdrowia. Firma dostarcza je nieodpłatnie. Ma też powiedzieć Ci, jak się nimi posługiwać. Muszą spełniać wymagania dotyczące oceny zgodności (art. 237⁶).

Odzież i obuwie robocze. Firma dostarcza je nieodpłatnie w dwóch przypadkach (art. 237⁷ § 1):

• Twoje własne ubranie mogłoby się zniszczyć albo mocno zabrudzić,
• wymagają tego względy technologiczne, sanitarne albo BHP.

Które rzeczy są potrzebne na danym stanowisku i jak długo mają służyć, ustala firma (art. 237⁸). Konsultuje to z pracownikami albo ich przedstawicielami.

Bez ochrony nie ma pracy

Firma nie może dopuścić Cię do pracy bez środków ochrony i bez odzieży roboczej, które są przewidziane na Twoim stanowisku (art. 237⁹ § 1). Brak kasku to więc kłopot firmy, a nie powód, żebyś kupował go sam.

Ty też masz obowiązek. Używasz przydzielonych rzeczy zgodnie z ich przeznaczeniem (art. 211 pkt 4).

Kto płaci

Zawsze firma. Kodeks pracy mówi wprost: koszty działań w zakresie BHP w żaden sposób nie mogą obciążać pracowników (art. 207 § 2¹).

Co z tego wynika?

• Firma nie potrąca z wypłaty za kask, buty ani ubranie.
• Firma nie każe Ci kupić ich za własne pieniądze.

Jedna rzecz działa w drugą stronę. Środki ochrony oraz odzież i obuwie robocze są własnością pracodawcy (art. 237⁸ § 2). Kodeks nie opisuje, jak je zwracasz po odejściu z pracy. Sprawdź regulamin pracy.

Pranie i naprawa

To także obowiązek firmy. Ma zapewnić pranie, konserwację, naprawę, odpylanie i odkażanie (art. 237⁹ § 2). Rzeczy mają zachować swoje właściwości ochronne.

Firma nie ma pralni? Możesz prać odzież roboczą sam. Warunek: firma wypłaca ekwiwalent pieniężny w wysokości kosztów, które poniosłeś (art. 237⁹ § 3).

Przykład. Pracujesz na produkcji. Firma nie zapewnia prania. Ubranie robocze pierzesz w domu. Proszek, woda i prąd kosztują Cię 45 zł miesięcznie. Firma wypłaca Ci ekwiwalent w tej wysokości. Przez rok to 540 zł. Kodeks nie podaje stawek. Mówi tylko, że ekwiwalent ma pokryć Twoje koszty.

Jest ważny wyjątek. Odzieży skażonej chemikaliami, materiałem promieniotwórczym albo zakaźnym nie wolno dawać pracownikowi do prania (art. 237¹⁰). Takie rzeczy zostają w miejscu, które wyznaczyła firma.

Własne ubranie i buty

Firma może wskazać stanowiska, na których wolno pracować we własnej odzieży i obuwiu roboczym (art. 237⁷ § 2). Są trzy warunki:

1. Zgadzasz się na to.
2. Twoje rzeczy spełniają wymagania BHP.
3. Firma wypłaca ekwiwalent pieniężny, który uwzględnia aktualne ceny.

Nie wolno tak robić na stanowiskach, gdzie:

• bezpośrednio obsługuje się maszyny i inne urządzenia techniczne,
• odzież mocno się brudzi albo może zostać skażona chemikaliami, materiałem promieniotwórczym lub zakaźnym.

Ta możliwość dotyczy odzieży i obuwia roboczego. Środki ochrony indywidualnej zawsze dostarcza firma.

Gdzie to jest zapisane

• Regulamin pracy ustala między innymi wyposażenie pracowników w odzież i obuwie robocze oraz w środki ochrony.
• Firma prowadzi dla każdego pracownika kartę przydziału odzieży, obuwia i środków ochrony. Przechowuje też dokumenty o wypłacie ekwiwalentu.

Masz wątpliwości, co i kiedy dostałeś? Zapytaj w kadrach o swoją kartę.

Firma nie daje ochrony albo każe płacić

1. Zgłoś brak przełożonemu albo służbie BHP. Najlepiej na piśmie.
2. Gdy brak ochrony bezpośrednio zagraża zdrowiu lub życiu, masz prawo przerwać pracę. Piszemy o tym w osobnym tekście.
3. Złóż skargę do inspekcji pracy. Skarga może dotyczyć przepisów i zasad BHP.

Za nieprzestrzeganie przepisów BHP grozi grzywna od 2000 do 60 000 zł (art. 283 § 1). Ta sama kara grozi za dostarczenie środków ochrony, które nie spełniają wymagań (art. 283 § 2 pkt 4).

Mam umowę zlecenie

Art. 237⁶ i 237⁷ mówią o pracowniku. Kodeks pracy nie rozciąga ich wprost na zlecenie. Nie znaleźliśmy w nim przepisu, który wprost każe dać zleceniobiorcy darmową odzież roboczą.

Są jednak dwie zasady, które Cię obejmują.

• Firma ma zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy także osobom na innych umowach niż umowa o pracę (art. 304 § 1).
• Masz obowiązek używać przydzielonych środków ochrony i odzieży roboczej, w zakresie, który określi firma (art. 304¹).

Kto płaci za kask i buty na zleceniu? Tego przepisy wprost nie mówią. Inspekcja pracy radzi, żeby obowiązki z zakresu BHP zapisać w umowie zlecenia. Zapytaj więc przed podpisaniem: co dostanę od firmy, a co mam mieć swoje.

Brak ochrony możesz zgłosić do inspekcji pracy także na zleceniu. Kontroluje ona bezpieczne warunki pracy osób na umowach innych niż umowa o pracę.

Gdzie się zwrócić

• Jak złożyć skargę — strona Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku).
• Bezpłatna porada prawna inspekcji przez telefon (po polsku). Rozmowa trwa do 20 minut.

Słowniczek

• Środki ochrony indywidualnej — rzeczy, które chronią Cię przed zagrożeniem w pracy.
• Odzież robocza — ubranie do pracy, które firma daje, żeby Twoje własne się nie zniszczyło.
• Ekwiwalent pieniężny — pieniądze, które firma wypłaca w zamian za coś, co powinna zapewnić sama.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 104¹, 207, 211, 237⁶–237¹⁰, 237¹¹ᵃ, 283, 304 i 304¹ — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Rozporządzenie w sprawie dokumentacji pracowniczej, § 6 pkt 4 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 474.
• Ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 10 — Dz.U. 2024 poz. 1712, ze zmianami.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Profilaktyczna ochrona zdrowia pracowników — badania lekarskie” (część o umowach cywilnoprawnych), „Jak złożyć skargę?”.