Cztery lata przed emeryturą firma nie może wypowiedzieć umowy. Od 56 i 61 lat

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli zbliżasz się do emerytury i pracujesz na umowie o pracę. Gdy do wieku emerytalnego brakuje Ci nie więcej niż 4 lata, firma nie może wypowiedzieć Ci umowy (Kodeks pracy, art. 39). Kobietę przepis chroni od 56. urodzin, mężczyznę od 61. Piszemy, jaki jest warunek, czego ochrona nie obejmuje i co robić, gdy mimo to dostaniesz pismo.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę i brakuje Ci najwyżej 4 lata do wieku emerytalnego. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Masz już prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Tej ochrony nie masz (art. 40).
• Masz umowę zlecenie. Ochrona Cię nie obejmuje. Piszemy o tym w części „Mam umowę zlecenie”.

Od kiedy działa ochrona

Wiek emerytalny w Polsce to 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Tak podaje ZUS. Odejmij 4 lata:

• kobieta jest chroniona od dnia 56. urodzin,
• mężczyzna jest chroniony od dnia 61. urodzin.

Ochrona trwa do dnia, w którym osiągasz wiek emerytalny. Potem nic Ci już do niego nie brakuje, więc art. 39 przestaje działać.

Jeden warunek

Twój okres zatrudnienia ma pozwalać na emeryturę w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego. Tak mówi art. 39.

Co to znaczy? Według ZUS osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. dostaje emeryturę, gdy ukończy wiek emerytalny i ma opłacone składki przynajmniej za 1 dzień. Masz wątpliwość, czy spełnisz warunki? Zapytaj w ZUS.

Co jest zakazane, a co nie

Zakazane jest jedno: wypowiedzenie umowy przez firmę. Nie ma znaczenia, czy umowa jest na czas określony, czy nieokreślony.

Ochrona nie obejmuje:

• zwolnienia bez wypowiedzenia z Twojej winy, czyli dyscyplinarnego (art. 52),
• rozwiązania umowy bez wypowiedzenia po bardzo długiej chorobie (art. 53),
• porozumienia stron, bo na nie sam się zgadzasz,
• końca umowy na czas określony, gdy mija dzień, do którego była zawarta,
• upadłości albo likwidacji pracodawcy (art. 41¹),
• wypowiedzenia, które składasz Ty.

Czy firma może obniżyć Ci pensję

Tylko w dwóch sytuacjach (art. 43). Firma może wypowiedzieć Ci warunki pracy lub płacy, gdy:

• wprowadza nowe zasady wynagradzania dla wszystkich pracowników albo dla całej Twojej grupy,
• lekarz stwierdził, że nie możesz już wykonywać dotychczasowej pracy, albo bez swojej winy straciłeś potrzebne uprawnienia.

Przy zwolnieniach grupowych zasada jest podobna. Firma może takiej osobie tylko zmienić warunki pracy i płacy. Gdy przez to pensja spada, należy się dodatek wyrównawczy. Wypłaca się go do końca okresu ochrony. To zasady z osobnej ustawy o zwolnieniach grupowych (art. 5). Dotyczą firm, które zatrudniają co najmniej 20 pracowników.

Dostałeś wypowiedzenie mimo ochrony

Pismo nie znika samo. Żeby je podważyć, idziesz do sądu pracy.

1. Zapisz dzień, w którym pismo do Ciebie dotarło.
2. W ciągu 21 dni złóż odwołanie (art. 264 § 1). Pracownik nie płaci opłaty od pozwu.
3. Możesz żądać uznania wypowiedzenia za bezskuteczne. Gdy umowa już się skończyła — przywrócenia do pracy.

Masz tu mocniejszą pozycję niż inni. Zwykle sąd może zamiast powrotu do pracy przyznać samo odszkodowanie. Wobec osoby chronionej przed emeryturą tego nie zrobi (art. 45 § 3). Wyjątek to upadłość albo likwidacja firmy. Po powrocie do pracy dostajesz pensję za cały czas bez pracy (art. 47).

Przykład. Jesteś kobietą i masz 57 lat. Od 3 lat sprzątasz w przychodni na umowie o pracę. Do wieku emerytalnego brakuje Ci 3 lata. We wtorek 27 października 2026 r. dostajesz wypowiedzenie. Firma złamała art. 39. Odwołanie składasz najpóźniej 17 listopada. Sąd przywraca Cię do pracy. Sprawa trwała dłużej, niż trwał Twój okres wypowiedzenia, i przez pewien czas nie pracowałaś. Za cały ten czas firma płaci Ci pensję.

Mam umowę zlecenie

Art. 39 chroni tylko pracowników, czyli osoby na umowie o pracę. Na zleceniu wiek nie daje ochrony. Firma może zakończyć taką umowę w każdym czasie, także na rok przed Twoją emeryturą (Kodeks cywilny, art. 746). Zostaje Ci prawo do zapłaty za wykonaną pracę. Sprawdź też, czy Twoja umowa podaje okres wypowiedzenia.

Czego tu nie ma

Nie opisujemy emerytur wcześniejszych ani pomostowych. Nie liczymy też Twojej przyszłej emerytury. Z tym zwróć się do ZUS.

Gdzie się zwrócić

• Emerytura w wieku powszechnym — strona ZUS (po polsku). Wiek emerytalny i warunki.
• Bezpłatna porada prawna inspekcji pracy przez telefon (po polsku).
• Nieodpłatna pomoc prawna (po polsku). Punkty są w każdym powiecie.

Słowniczek

• Wiek emerytalny — wiek, od którego możesz dostać emeryturę: 60 lat dla kobiet, 65 lat dla mężczyzn.
• Odwołanie — pismo do sądu pracy, w którym nie zgadzasz się z wypowiedzeniem.
• Dodatek wyrównawczy — dopłata do pensji, gdy firma obniżyła ją osobie pod ochroną.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 39, 40, 41¹, 43, 45, 47, 52, 53 i 264 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, art. 5 i 10 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1195.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 96 — Dz.U. 2025 poz. 1228.
• Kodeks cywilny, art. 746 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 795.
• ZUS: „Emerytura w wieku powszechnym”.