Praca zagraża życiu albo zdrowiu? Masz prawo ją przerwać i zachować wynagrodzenie

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli w pracy dzieje się coś, co może skończyć się wypadkiem. Kodeks pracy daje pracownikowi prawo, by w takiej chwili przerwać pracę (art. 210). Trzeba spełnić dwa warunki i od razu zawiadomić przełożonego. Wynagrodzenie zostaje. Pokazujemy kolejne kroki i to, co prawo mówi o osobach na zleceniu.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Twoim obowiązkiem w pracy jest ratowanie życia ludzkiego albo mienia. Prawo do przerwania pracy Ciebie nie obejmuje (art. 210 § 5).
• Masz umowę zlecenie albo własną firmę. Art. 210 mówi o pracowniku. Co prawo daje Tobie, opisujemy w części „Mam umowę zlecenie”.

Kiedy wolno przerwać pracę

Przepis wymaga dwóch warunków naraz (art. 210 § 1).

1. Warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP).
2. Te warunki stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla Twojego zdrowia lub życia.

Tak samo jest, gdy Twoja praca grozi takim niebezpieczeństwem innym ludziom.

Słowo „bezpośrednie” jest ważne. Chodzi o zagrożenie tu i teraz. Kodeks pracy nie podaje listy takich sytuacji. Gdy dojdzie do sporu z firmą, oceni to sąd.

Krok 1. Przerwij pracę i zawiadom przełożonego

Masz prawo powstrzymać się od wykonywania pracy. Zawiadamiasz o tym przełożonego niezwłocznie, czyli od razu. Zawiadomienie jest częścią tego prawa, nie dodatkiem do niego.

Powiedz krótko: co się stało, gdzie i dlaczego nie pracujesz. Jeśli możesz, wyślij też SMS albo e-mail. Zostanie ślad.

Krok 2. Zagrożenie nie mija? Odejdź w bezpieczne miejsce

Czasem samo przerwanie pracy nie wystarcza. Wtedy masz prawo oddalić się z miejsca zagrożenia. O tym także od razu zawiadamiasz przełożonego (art. 210 § 2).

Ostrzeż ludzi obok. To Twój obowiązek. Pracownik zawiadamia przełożonego o wypadku albo zagrożeniu, które zauważył w zakładzie. Ostrzega też współpracowników i inne osoby w pobliżu (art. 211 pkt 6).

Krok 3. Pieniądze i ochrona

• Za czas, gdy nie pracujesz albo jesteś poza miejscem zagrożenia, zachowujesz prawo do wynagrodzenia (art. 210 § 3).
• Nie możesz ponieść z tego powodu żadnych niekorzystnych skutków (art. 210 § 2¹). Firma nie może Cię za to ukarać.

Przykład. Pracujesz w magazynie. Masz stawkę 32 zł za godzinę. O godzinie 10 widzisz, że regał z paletami pękł i przechyla się nad Twoim stanowiskiem. Przerywasz pracę i od razu mówisz o tym brygadziście. Regał nadal grozi zawaleniem, więc odchodzisz dalej i ostrzegasz kolegów. Firma zabezpiecza regał do godziny 12. Nie pracowałeś 2 godziny. Zachowujesz za nie wynagrodzenie: 64 zł. Czy oba warunki były spełnione, w razie sporu oceni sąd.

Co w takiej chwili ma zrobić firma

Te obowiązki firma ma niezależnie od Twojej decyzji (art. 209²).

• Gdy zagrożenie może się pojawić: od razu informuje o nim pracowników i daje instrukcje, jak przerwać pracę i gdzie odejść.
• Gdy zagrożenie już jest: wstrzymuje pracę i poleca ludziom odejść w bezpieczne miejsce.
• Nie każe wracać do pracy, dopóki zagrożenie nie zostanie usunięte.

Możesz też sam działać, żeby uniknąć niebezpieczeństwa, nawet bez zgody przełożonego. Firma ma Ci to umożliwić. Nie poniesiesz za to złych skutków, jeśli nie zaniedbałeś swoich obowiązków (art. 209³).

Gdy sam nie jesteś w stanie pracować bezpiecznie

Jest jeszcze jeden przypadek (art. 210 § 4). Dotyczy prac, które wymagają szczególnej sprawności psychofizycznej. Twój stan nie pozwala wykonywać takiej pracy bezpiecznie i zagraża innym? Możesz jej nie podjąć. Najpierw zawiadamiasz przełożonego.

Czego tu nie ma: listy tych prac. Jest w osobnym rozporządzeniu, którego nie czytaliśmy. Zapytaj o nią w dziale BHP swojej firmy.

Doszło do wypadku

Inspekcja pracy opisuje to tak:

1. Jeśli stan zdrowia na to pozwala, od razu zawiadom przełożonego.
2. Firma zapewnia pierwszą pomoc i zabezpiecza miejsce wypadku.
3. Firma powołuje zespół powypadkowy. Zespół sporządza protokół nie później niż 14 dni od zawiadomienia o wypadku.
4. Masz prawo zgłosić uwagi i zastrzeżenia do protokołu.
5. Firma zatwierdza protokół w ciągu 5 dni i doręcza go Tobie.

Nie zgadzasz się z treścią protokołu? Możesz wystąpić do sądu o jego sprostowanie. Koszty ustalania przyczyn wypadku ponosi firma.

Firma nie usuwa zagrożenia

• Zgłoś sprawę na piśmie przełożonemu albo służbie BHP.
• Złóż skargę do inspekcji pracy. Skarga może dotyczyć przepisów i zasad BHP. Inspektor nie ujawnia, że kontrola jest skutkiem skargi, chyba że dasz na to pisemną zgodę.
• Pracownicy albo ich przedstawiciele mogą też złożyć do inspekcji umotywowany wniosek o kontrolę w sprawie zagrożenia zdrowia i życia (art. 237¹¹ᵃ § 4).

Osobie, która odpowiada za BHP albo kieruje ludźmi i nie przestrzega przepisów BHP, grozi grzywna od 2000 do 60 000 zł (art. 283 § 1).

Mam umowę zlecenie

Art. 210 mówi o pracowniku. Kodeks pracy nie rozciąga go wprost na zlecenie. Nie wiemy więc, czy na zleceniu zachowasz zapłatę za czas przerwy. To zależy od Twojej umowy.

Dwie rzeczy Kodeks mówi jednak wprost.

• Firma ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki także osobom, które pracują u niej na innej umowie niż umowa o pracę (art. 304 § 1). Dotyczy to też osób z własną firmą.
• Ty także masz obowiązki, w zakresie, który określi firma. Zawiadamiasz przełożonego o zagrożeniu i ostrzegasz innych, tak jak pracownik (art. 304¹).

Grzywna z art. 283 grozi też temu, kto kieruje „innymi osobami fizycznymi”, a więc nie tylko pracownikami. Inspekcja pracy kontroluje bezpieczne warunki pracy także osób na innych umowach niż umowa o pracę (ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 10 ust. 2). Zagrożenie możesz więc zgłosić do inspekcji także wtedy, gdy masz zlecenie.

Gdzie się zwrócić

• Jak złożyć skargę — strona Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku).
• Jak zgłosić wypadek — strona Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku).
• Bezpłatna porada prawna inspekcji przez telefon (po polsku).

Słowniczek

• BHP — bezpieczeństwo i higiena pracy: zasady, które chronią zdrowie i życie w pracy.
• Powstrzymać się od pracy — przerwać pracę i jej nie wykonywać.
• Niezwłocznie — od razu, bez odkładania.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 209², 209³, 210, 211, 234, 237¹¹ᵃ, 283, 304 i 304¹ — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 10 i 44 — Dz.U. 2024 poz. 1712, ze zmianami.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Jak złożyć skargę?” i „Jak zgłosić wypadek”.