Druga praca przy etacie: pracodawca nie może jej zakazać. Dwa wyjątki i składki

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli masz pracę i chcesz dorobić w drugim miejscu. Główna zasada jest w Kodeksie pracy, w art. 26¹. Pracodawca nie może zakazać pracownikowi pracy dla kogoś innego. Są dwa wyjątki. Niżej piszemy, jakie to wyjątki i co ze zwolnieniem z powodu drugiej pracy. Piszemy też, co dzieje się ze składkami.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę. Art. 26¹ chroni właśnie Ciebie. Drugą pracą może być etat, zlecenie albo inna umowa.
• Masz tylko umowę zlecenie. Tego przepisu nie stosuje się do Ciebie. Twoje zasady są niżej, w części „Mam tylko zlecenie”.
• Masz umowę o dzieło albo własną firmę (B2B). Tych umów ten tekst nie opisuje.

Co mówi przepis

Pracodawca nie może zakazać pracownikowi dwóch rzeczy (art. 26¹ § 1):

• pracy na umowie o pracę u innego pracodawcy w tym samym czasie,
• pracy na innej podstawie niż umowa o pracę, na przykład na zleceniu.

Nie ma tu warunku zgody szefa. Przepis nie każe też o nią prosić.

A jeśli zakaz jest wpisany do Twojej umowy? Zapis w umowie o pracę nie może być mniej korzystny niż prawo pracy. Taki zapis jest nieważny. W jego miejsce stosuje się przepis (art. 18).

Dwa wyjątki

Zasady nie stosuje się w dwóch sytuacjach (art. 26¹ § 2):

1. Podpisałeś z pracodawcą umowę o zakazie konkurencji.
2. Inaczej mówią odrębne przepisy. Kodeks pracy ich nie wymienia.

Zakaz konkurencji to osobna umowa

Zakaz konkurencji nie działa sam z siebie. To osobna umowa między Tobą a pracodawcą (art. 101¹). W jej zakresie nie możesz prowadzić działalności, która konkuruje z firmą. Nie możesz też pracować dla jej konkurenta. Nie ma znaczenia, czy to etat, czy zlecenie.

Umowa o zakazie konkurencji jest na piśmie. Bez formy pisemnej jest nieważna (art. 101³). Jeśli jej nie podpisałeś, ten zakaz Cię nie wiąże.

Za złamanie zakazu pracodawca może żądać od Ciebie naprawienia szkody.

Czy mogą Cię zwolnić za drugą pracę

Nie z tego powodu. Druga praca nie może być przyczyną wypowiedzenia umowy. Nie może też być przyczyną zwolnienia bez wypowiedzenia (art. 29⁴ § 1). Wyjątki są te same: zakaz konkurencji i odrębne przepisy.

W razie sporu to pracodawca udowadnia, że miał inny powód (§ 2).

Przy umowie na czas określony i nieokreślony pracodawca podaje przyczynę w samym wypowiedzeniu (art. 30 § 4). Przy umowie na okres próbny nie ma takiego wymogu. Dlatego jest tam osobna droga.

Jesteś na okresie próbnym i dostałeś wypowiedzenie? Uważasz, że powodem jest druga praca? Masz 7 dni, żeby poprosić pracodawcę o podanie przyczyny. Wniosek składasz na papierze albo elektronicznie. Pracodawca odpowiada w ciągu 7 dni (§ 3 i 4).

Co ze składkami

To zależy od tego, dla kogo jest druga praca.

• Zlecenie w innej firmie. Pracujesz na cały etat? Wtedy ze zlecenia możesz nie mieć obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Tak podaje ZUS. Składka zdrowotna jest płacona od każdego przychodu osobno.
• Zlecenie u własnego pracodawcy. ZUS traktuje je jak umowę o pracę. Wszystkie składki są obowiązkowe.

Przykład. Pracujesz w sklepie na pełny etat. Zarabiasz płacę minimalną: 4806 zł brutto. W soboty chcesz roznosić paczki dla innej firmy, na zleceniu. To 10 godzin w tygodniu po 31,40 zł brutto, czyli 314 zł tygodniowo. Sklep nie może Ci tego zakazać. Umowy o zakazie konkurencji nie podpisałeś. Masz etat, więc ze zlecenia możesz nie mieć składek społecznych. Składka zdrowotna ze zlecenia zostaje.

Od 1 stycznia 2027 r. stawka minimalna na zleceniu to 32,30 zł za godzinę.

Mam tylko zlecenie

Art. 26¹ mówi o pracowniku, czyli o osobie na umowie o pracę. Jeśli masz tylko zlecenie, liczy się to, co podpisałeś. Przeczytaj umowę. Sprawdź, czy jest w niej zakaz pracy dla innych firm.

Przy kilku zleceniach naraz ważne są składki:

• Ubezpieczenia społeczne są obowiązkowe z jednej umowy: pierwszej albo wybranej.
• Kolejne umowy mogą być zwolnione z tych składek. Warunek: z pierwszej lub wybranej umowy masz co najmniej płacę minimalną, czyli 4806 zł brutto.
• Jeśli zarabiasz mniej, składki społeczne są też od kolejnych umów.
• Składka zdrowotna jest od każdej umowy.

Czego tu nie ma: podatku z dwóch prac i limitów czasu pracy. To osobne tematy.

Gdzie się zwrócić

• Bezpłatna porada prawna inspekcji pracy przez telefon (po polsku). Wybierasz termin, a prawnik dzwoni do Ciebie.
• Infolinia inspekcji pracy: 801 002 006 z telefonu stacjonarnego, 459 599 000 z komórki. Od poniedziałku do piątku, 9.00–15.00.
• ZUS: umowy zlecenia i umowy o dzieło w ubezpieczeniach społecznych (po polsku).

Słowniczek

• Zakaz konkurencji — osobna umowa. Zobowiązujesz się w niej, że nie będziesz konkurować z pracodawcą ani pracować dla jego konkurenta.
• Składki społeczne — pieniądze na ubezpieczenia w ZUS: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe.
• Wypowiedzenie — pismo, którym jedna strona kończy umowę o pracę po upływie ustalonego okresu.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 18, 26¹, 29⁴, 30, 101¹ i 101³ — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 14 września 2026 r. — Dz.U. 2026 poz. 1213 (stawka godzinowa w 2027 r.).
• ZUS: „Umowy zlecenia i umowy o dzieło w ubezpieczeniach społecznych”.
• Biznes.gov.pl: „Ile kosztuje zatrudnienie współpracownika na zleceniu lub umowie o dzieło”.