Potrącenia z pensji: co firma może zabrać, a czego nie wolno ruszyć

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli na pasku wypłaty widzisz mniej, niż się spodziewałeś. Albo gdy szef mówi, że „odliczy Ci z pensji” za zniszczony towar. Pasek to wydruk, na którym firma pokazuje wyliczenie pensji. Kodeks pracy (art. 87) pozwala potrącić bez Twojej zgody tylko cztery rzeczy. Część pensji jest przy tym chroniona. Niżej masz listę, granice i przykład z liczbami.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Masz umowę zlecenie. Te zasady Cię nie chronią. Twoja część jest niżej: „Mam umowę zlecenie”.
• Masz umowę o dzieło albo własną firmę (B2B). Tych umów ten tekst nie opisuje. Jeśli uważasz, że pracujesz jak na etacie, możesz poprosić inspekcję pracy, żeby zajęła się Twoją umową.

Najpierw składki i podatek

Od pensji brutto firma najpierw odlicza składki i zaliczkę na podatek. Odlicza też wpłatę do PPK, jeśli z niej nie zrezygnowałeś. PPK to oszczędzanie przez pracę. Dopiero z tego, co zostaje, wolno robić potrącenia.

Cztery potrącenia bez Twojej zgody

Kodeks pracy podaje je w tej kolejności (art. 87 § 1 i 2):

1. Alimenty ściągane na mocy tytułu wykonawczego. To dokument, który pozwala ściągnąć dług, na przykład przez komornika.
2. Inne długi ściągane na mocy tytułu wykonawczego.
3. Zaliczki pieniężne, które dostałeś od firmy.
4. Kary pieniężne z art. 108 Kodeksu pracy.

Firma odlicza też w całości pieniądze, które wypłaciła Ci przy poprzedniej wypłacie za czas nieobecności bez prawa do pensji (art. 87 § 7).

Ile najwyżej można potrącić

• Alimenty: do trzech piątych pensji.
• Inne długi albo zaliczki: do połowy pensji.
• Inne długi i zaliczki razem: najwyżej połowa. Razem z alimentami: najwyżej trzy piąte.
• Kara pieniężna za jedno przewinienie: nie więcej niż Twoja dniówka.
• Wszystkie kary razem: nie więcej niż dziesiąta część pensji, która zostaje po potrąceniach z punktów 1–3.

Kara pieniężna grozi tylko za kilka rzeczy. To złamanie zasad BHP lub przeciwpożarowych, wyjście z pracy bez usprawiedliwienia oraz alkohol lub podobnie działający środek w pracy (art. 108 § 2).

Kwota, której nie wolno ruszyć

Część pensji jest wolna od potrąceń (art. 87¹). Liczy się ją od płacy minimalnej „na rękę”. W 2026 r. płaca minimalna to 4806 zł brutto. Przy złożonym PIT-2 i bez PPK daje to 3605,85 zł na rękę.

• Długi inne niż alimenty: zostaje Ci cała ta kwota, czyli 3605,85 zł.
• Zaliczki od firmy: zostaje 75 procent, czyli 2704,39 zł.
• Kary pieniężne: zostaje 90 procent, czyli 3245,27 zł.
• Alimenty: kwoty wolnej nie ma. Działa tylko granica trzech piątych.

Na niepełnym etacie te kwoty są niższe, odpowiednio do wymiaru etatu.

Przykład. Pracujesz w sklepie na pełny etat. Zarabiasz 6000 zł brutto, na rękę 4420,43 zł. Komornik zajmuje Twoją pensję za dług inny niż alimenty. Połowa pensji to około 2210 zł. Ale musi Ci zostać 3605,85 zł. Firma przekaże więc komornikowi najwyżej 814,58 zł. Przy alimentach byłoby inaczej. Granicą byłoby trzy piąte pensji, czyli około 2652 zł.

Potrącenia za Twoją zgodą

Inne należności firma potrąci tylko za Twoją zgodą na piśmie (art. 91). Zgoda dotyczy konkretnej należności, która już istnieje. Możesz ją cofnąć w każdej chwili. Tak podaje Państwowa Inspekcja Pracy (PIP).

Także wtedy część pensji jest chroniona:

• przy należnościach dla firmy zostaje Ci 3605,85 zł,
• przy innych należnościach zostaje 80 procent tej kwoty, czyli 2884,68 zł.

Zniszczony towar albo brak w kasie

Tych rzeczy nie ma na liście czterech potrąceń. Bez Twojej zgody na piśmie firma nie odliczy ich z pensji. Jeśli uważa, że wyrządziłeś szkodę, może dochodzić jej osobno. Ma na to rok od dnia, w którym dowiedziała się o szkodzie (art. 291 § 2).

Za bezpodstawne potrącenia firmie grozi grzywna od 2000 do 60 000 zł (art. 282 § 1). Tak samo za kary inne niż te z Kodeksu pracy (art. 281 § 1). O karach dla pracodawcy piszemy w osobnym tekście.

Mam umowę zlecenie

Zasady z tego tekstu nie dotyczą zlecenia. Ministerstwo pracy podaje, że z wypłaty ze zlecenia można potrącić to, co jesteś winien zleceniodawcy. Inspekcja pracy dodaje: przepisy nie wykluczają potrącania opłat lub kar. Wyjątek jest wtedy, gdy ma to służyć obejściu ustawy albo jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Co z tego wynika? Sprawdź w umowie, za co firma może Ci coś odliczyć. Zrób to przed podpisaniem.

Jedno jest pewne. Za każdą godzinę należy Ci się co najmniej 31,40 zł brutto i nie możesz się tego zrzec. Przed komornikiem tę kwotę chroni art. 833 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czego tu nie ma: ile dokładnie zostaje przy zajęciu komorniczym na zleceniu. Zapytaj o to komornika albo prawnika.

Gdy potrącenie wygląda na bezpodstawne

1. Poproś o dokumenty, z których firma wyliczyła Twoją pensję. Ma je pokazać na Twoje żądanie (art. 85 § 5).
2. Napisz do firmy, którego potrącenia nie rozumiesz, i poproś o wyjaśnienie. Zachowaj kopię.
3. Jeśli to nie pomoże, możesz złożyć skargę do inspekcji pracy albo pójść do sądu pracy.

Na upomnienie się o pieniądze masz 3 lata (art. 291 § 1). Jak złożyć skargę, opisujemy krok po kroku w tekście o spóźnionej wypłacie.

Gdzie się zwrócić

• Wynagrodzenie za pracę i potrącenia — poradnik inspekcji pracy (po polsku). Strona jest w dziale dla pracodawców, ale opisuje te same przepisy.
• Bezpłatna porada prawna inspekcji przez telefon (po polsku). Przy rezerwacji wybierz temat „Wynagrodzenie”.
• Jak złożyć skargę do inspekcji pracy (po polsku).

Słowniczek

• Potrącenie — kwota, którą firma odlicza z Twojej pensji i zatrzymuje albo przekazuje komuś innemu.
• Komornik — osoba, która ściąga długi na mocy tytułu wykonawczego.
• Kwota wolna od potrąceń — część pensji, która musi Ci zostać.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 85, 87, 87¹, 91, 108, 281, 282 i 291 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Wynagrodzenie za pracę” oraz „Formy zatrudnienia oraz podstawowe prawa i obowiązki”.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej: „Minimalna stawka godzinowa”.
• Kwoty „na rękę”: wyliczenie na stawkach z serwisów biznes.gov.pl i zus.pl.