Co grozi pracodawcy za łamanie praw pracownika: grzywna do 60 000 zł

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli firma łamie Twoje prawa i zastanawiasz się, czy coś jej za to grozi. Odpowiedź: tak. Kodeks pracy przewiduje grzywnę od 2000 do 60 000 zł (art. 281–283). Niżej: za co jest ta kara, kto ją nakłada i co z tego masz Ty. Jak upomnieć się o własne pieniądze, opisujemy w osobnym tekście o spóźnionej wypłacie.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Masz umowę zlecenie. Kary z Kodeksu pracy chronią pracowników. Dla Ciebie jest część „Mam umowę zlecenie”.
• Masz umowę o dzieło albo własną firmę (B2B). Tych umów ten tekst nie opisuje. Wyjątek: gdy pracujesz jak na etacie. Wtedy przeczytaj pierwszą pozycję na liście niżej.

Za co grozi grzywna

Kodeks pracy nazywa te czyny wykroczeniami przeciwko prawom pracownika. Oto najważniejsze.

Umowa i dokumenty (art. 281):

• umowa zlecenie albo inna umowa cywilna tam, gdzie powinna być umowa o pracę,
• brak umowy na piśmie przed dopuszczeniem do pracy,
• rażące złamanie przepisów przy zwolnieniu,
• kary dla pracowników inne niż te z Kodeksu pracy,
• łamanie przepisów o czasie pracy i o prawach rodziców,
• brak dokumentacji pracowniczej.

Pieniądze i urlop (art. 282):

• pensja albo inne świadczenie nie przychodzi w ustalonym terminie,
• firma bezpodstawnie obniża pensję albo robi bezpodstawne potrącenia,
• firma nie daje urlopu wypoczynkowego albo bezpodstawnie go skraca,
• firma nie wydaje w terminie świadectwa pracy,
• firma nie wykonuje wyroku sądu pracy albo ugody.

Bezpieczeństwo (art. 283): osoba, która odpowiada za BHP albo kieruje ludźmi, nie przestrzega zasad BHP.

Ile wynosi kara

Grzywna wynosi od 2000 do 60 000 zł. Odpowiada pracodawca albo osoba, która działa w jego imieniu.

Do 7 lipca 2026 r. było to od 1000 do 30 000 zł. Kary podwoiła ustawa z 11 marca 2026 r.

Kto nakłada karę

Sprawami zajmuje się inspektor pracy, czyli urzędnik Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). Ma dwie drogi.

• Mandat. Inspektor nakłada go sam, do 5000 zł. Jeśli sprawca był już karany co najmniej dwa razy i w ciągu 2 lat od ostatniej kary znów łamie prawa pracownika, mandat może wynieść do 10 000 zł.
• Sąd. Gdy inspektor uzna, że mandat nie wystarczy, kieruje sprawę do sądu. Tak samo gdy ukarany odmówi przyjęcia mandatu. Inspektor jest wtedy oskarżycielem. Dopiero sąd może orzec grzywnę do 60 000 zł.

Czego tu nie ma: jak często sądy orzekają najwyższe kary. Nie mamy takich danych.

Co z tego masz Ty

Grzywna trafia do państwa, nie do Ciebie. Kontrola może Ci jednak pomóc w trzech sprawach.

1. Nakaz wypłaty. Inspektor może nakazać pracodawcy wypłatę należnej pensji albo innego świadczenia. Taki nakaz firma wykonuje natychmiast (ustawa o PIP, art. 11). Za niewykonanie nakazu grozi osobna grzywna (art. 283 § 2).
2. Umowa o pracę zamiast zlecenia. Od 8 lipca 2026 r. inspekcja może wydać polecenie zawarcia umowy o pracę. Gdy firma go nie wykona, okręgowy inspektor może stwierdzić istnienie stosunku pracy decyzją. Może też złożyć za Ciebie pozew do sądu.
3. Wyrok, który działa. Masz wyrok sądu pracy, a firma nadal nie płaci? Za to też grozi grzywna (art. 282 § 2).

Jedno się nie zmienia. O swoje pieniądze upominasz się osobno. Masz na to 3 lata (art. 291 § 1).

Przykład. Pracujesz na budowie na umowie o pracę. Pensja za sierpień miała przyjść 10 września. Nie przyszła. Składasz skargę do inspekcji pracy. Inspektor potwierdza zaległość. Może nakazać firmie wypłatę pensji od razu. Może też nałożyć mandat do 5000 zł albo skierować sprawę do sądu, gdzie grozi grzywna od 2000 do 60 000 zł. Ty dostajesz zaległą pensję. Grzywny nie dostajesz.

Rok na poprawę umów

Firmy, które dają zlecenie zamiast etatu, dostały czas. Jeśli do 8 lipca 2027 r. same zmienią taką umowę na umowę o pracę, nie odpowiadają za to wykroczenie. Tak mówi ustawa z 11 marca 2026 r. (art. 16). Dotyczy to umów zawartych przed 8 lipca 2026 r.

Dla Ciebie to argument w rozmowie z szefem. Zmiana umowy teraz chroni firmę przed karą.

Mam umowę zlecenie

Dwie kary dotyczą także Ciebie.

Pierwsza to grzywna za zlecenie zamiast etatu. Opisaliśmy ją wyżej. Inspekcja zajmie się Twoją umową tylko wtedy, gdy w dniu kontroli nadal pracujesz dla tej firmy.

Druga to grzywna za zaniżoną stawkę. Firmie, która płaci mniej niż 31,40 zł brutto za godzinę, grozi od 1000 do 30 000 zł. Tak mówi ustawa o minimalnym wynagrodzeniu (art. 8e). Tu również oskarżycielem jest inspektor pracy. Inspekcja może też wydać polecenie wypłaty stawki minimalnej.

To się zdarza. W 2025 r. inspekcja wykryła błędy w stawce godzinowej podczas ponad 3,2 tys. kontroli. Niedopłaty wyniosły ponad 8,4 mln zł i dotyczyły prawie 4 tys. osób.

Gdzie się zwrócić

• Jak złożyć skargę do inspekcji pracy (po polsku). Inspektor nie ujawnia firmie, że kontrola jest skutkiem skargi.
• Bezpłatna porada prawna inspekcji przez telefon (po polsku).
• Adresy okręgowych inspektoratów pracy (po polsku).

Słowniczek

• Wykroczenie — czyn zabroniony przez prawo, lżejszy niż przestępstwo. Grozi za niego między innymi grzywna.
• Grzywna — kara pieniężna, którą płaci się państwu.
• Mandat — grzywna nakładana od razu przez urzędnika, bez sądu.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 281, 282, 283 i 291 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw — Dz.U. 2026 poz. 473.
• Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 11 i 11b — tekst jednolity, Dz.U. 2024 poz. 1712.
• Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, art. 17, 95–97 i 99 — tekst jednolity, Dz.U. 2025 poz. 860.
• Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, art. 8e — Dz.U. 2024 poz. 1773.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Inspekcja pilnuje minimalnych wypłat”, „Jak złożyć skargę?”.