Ciąża w pracy: bez nadgodzin i nocnych zmian. Choroba płatna 100%

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli jesteś w ciąży i pracujesz w Polsce. Na umowie o pracę nie wolno Ci dawać nadgodzin ani nocnych zmian (Kodeks pracy, art. 178 § 1). Twoja zgoda niczego tu nie zmienia. Niżej piszemy, co jeszcze jest zakazane, co wymaga Twojej zgody i ile dostajesz za czas choroby. Jest też część o umowie na czas określony i o zleceniu.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę i jesteś w ciąży. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Masz umowę na czas określony albo na okres próbny. Przeczytaj też część „Gdy umowa kończy się w ciąży”.
• Masz umowę zlecenie. Zakazy z Kodeksu pracy Cię nie obejmują. Twoje zasady są w części „Mam umowę zlecenie”.
• Masz umowę o dzieło albo własną firmę. Tych umów tekst nie opisuje. Na stronie ZUS sprawdzisz, kto ma prawo do zasiłków. Link jest na końcu.

Krok 1. Przynieś zaświadczenie od lekarza

Kodeks mówi krótko: ciążę stwierdza się świadectwem lekarskim (art. 185 § 1). Zanieś je do kadr i zachowaj kopię. Kodeks nie podaje terminu, w którym trzeba powiedzieć firmie o ciąży.

Krok 2. Sprawdź grafik: te zakazy nie mają wyjątków

• Nadgodziny. Firma nie może Ci ich zlecać.
• Pora nocna. To 8 godzin z przedziału między 21:00 a 7:00. W porze nocnej nie pracujesz.
• Dzień pracy dłuższy niż 8 godzin. W systemach, które wydłużają dzień pracy, Twój czas pracy nie może przekraczać 8 godzin. Pensję za brakujące godziny zachowujesz (art. 148).
• Prace uciążliwe, niebezpieczne albo szkodliwe. Listę podaje rozporządzenie rządu (art. 176).

Pracowałaś dotąd w nocy? Firma ma na czas ciąży zmienić Twój rozkład czasu pracy. Jeśli się nie da, przenosi Cię do pracy bez nocy. Jeśli i to jest niemożliwe, zwalnia Cię z obowiązku pracy (art. 178¹). Za czas takiego zwolnienia zachowujesz dotychczasową pensję.

Tak samo jest przy pracach z listy zakazanych. Firma zmienia warunki pracy, przenosi Cię albo zwalnia z obowiązku pracy (art. 179). Gdy po przeniesieniu zarabiasz mniej, należy Ci się dodatek wyrównawczy.

Krok 3. Zdecyduj tam, gdzie liczy się Twoja zgoda

Dwóch rzeczy firma nie może zrobić bez Twojej zgody:

• wysłać Cię do pracy poza stałe miejsce pracy,
• zatrudniać Cię w systemie przerywanego czasu pracy. W tym systemie dzień pracy ma jedną długą przerwę, do 5 godzin.

Tu wybór należy do Ciebie. Możesz się zgodzić albo odmówić.

Badania w godzinach pracy

Lekarz zalecił badania w związku z ciążą, a nie da się ich zrobić po pracy? Firma zwalnia Cię na ten czas z pracy. Za tę nieobecność zachowujesz pensję (art. 185 § 2).

Choroba w ciąży: 100% zamiast 80%

Za czas zwykłej choroby pracownik dostaje 80% wynagrodzenia. Za chorobę w czasie ciąży dostajesz 100% (art. 92 § 1 pkt 2).

Przez pierwsze 33 dni choroby w roku płaci firma. Potem przysługuje zasiłek chorobowy. W ciąży on też wynosi 100% podstawy wymiaru.

Przykład. Pracujesz na produkcji na trzy zmiany. W październiku przynosisz zaświadczenie o ciąży. Od tej chwili firma nie daje Ci zmiany nocnej ani nadgodzin. W listopadzie chorujesz 10 dni. Twoja podstawa wymiaru to 4500 zł miesięcznie. Za jeden dzień liczy się jedną trzydziestą, czyli 150 zł. Za 10 dni dostajesz 1500 zł. Przy zwykłej chorobie byłoby to 1200 zł, o 300 zł mniej. To kwoty przed podatkiem.

Ochrona przed zwolnieniem

W czasie ciąży firma nie może wypowiedzieć ani rozwiązać Twojej umowy. Nie może też przygotowywać zwolnienia (art. 177 § 1).

Kodeks zna dwa wyjątki. Pierwszy to Twoja wina, która uzasadnia zwolnienie bez wypowiedzenia. Gdy reprezentuje Cię związek zawodowy, potrzebna jest też jego zgoda. Drugi to upadłość albo likwidacja firmy. To firma udowadnia, że wyjątek zachodzi.

Dostałaś wypowiedzenie mimo ciąży? Możesz odwołać się do sądu pracy. Masz na to 21 dni od dnia, w którym doręczono Ci pismo (art. 264 § 1).

Gdy umowa kończy się w ciąży

Masz umowę na czas określony albo na okres próbny dłuższy niż miesiąc? Jeśli skończyłaby się po upływie trzeciego miesiąca ciąży, przedłuża się do dnia porodu (art. 177 § 3).

Wyjątek: umowa na zastępstwo innego pracownika. Ta się nie przedłuża.

Po takim przedłużeniu umowa kończy się w dniu porodu. Prawo do zasiłku macierzyńskiego mimo to masz.

Mam umowę zlecenie

Kodeks pracy nie obejmuje zlecenia. Zakaz nadgodzin i pracy w nocy Cię nie chroni. Art. 177 nie chroni też Twojej umowy przed rozwiązaniem. Godziny pracy wynikają z umowy.

Masz jednak trzy rzeczy.

• Bezpieczne warunki pracy. Firma ma je zapewnić także osobom, które pracują w jej zakładzie bez umowy o pracę (art. 304).
• Zasiłek chorobowy 100% w ciąży. Warunkiem jest ubezpieczenie chorobowe. Na zleceniu jest ono dobrowolne. Prawo do zasiłku chorobowego masz po 90 dniach takiego ubezpieczenia bez przerwy.
• Zasiłek macierzyński. Tu okresu czekania nie ma. Według ZUS długość ubezpieczenia nie ma znaczenia.

Firma wyznacza Ci miejsce i godziny pracy i kieruje Twoją pracą? Kodeks uznaje taką pracę za zatrudnienie na umowie o pracę, jakkolwiek nazwano umowę (art. 22 § 1¹). Warto to sprawdzić, bo pracownicę chronią wszystkie zakazy z tego tekstu. Zapytaj prawnika inspekcji pracy.

Na czym kobiety tracą

• Zgoda na nadgodziny albo nockę nie zdejmuje zakazu. Firma nadal łamie przepis.
• Na odwołanie do sądu pracy jest tylko 21 dni.
• Zaświadczenie od lekarza warto zanieść wcześnie. To nim potwierdzasz ciążę.

Za nocną zmianę albo nadgodziny w ciąży firma odpowiada jak za wykroczenie. Grzywna wynosi od 2000 do 60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 5). Płaci ją firma i nie są to pieniądze dla Ciebie.

Gdzie się zwrócić

• Bezpłatna porada prawna inspekcji pracy przez telefon (po polsku). W formularzu wybierasz rodzaj porady „Uprawnienia związane z rodzicielstwem”. Rozmowa trwa do 20 minut.
• Jak złożyć skargę — strona Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku).
• Komu przysługuje zasiłek macierzyński — strona ZUS (po polsku).

Słowniczek

• Nadgodziny — praca ponad normę czasu pracy, która Cię obowiązuje. Kodeks nazywa je godzinami nadliczbowymi.
• Pora nocna — 8 godzin między 21:00 a 7:00.
• Podstawa wymiaru — kwota, od której liczy się zasiłek i wynagrodzenie za czas choroby.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 22, 92, 139, 148, 151, 151⁷, 176–179, 185, 264, 281 i 304 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, art. 4, 11, 30 i 36 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 854.
• Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 11 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 199.
• ZUS: „Komu przysługuje zasiłek macierzyński”.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Jak złożyć skargę?” i „Umów telefoniczną poradę prawną”.