Brutto i netto: co znika z pensji po drodze na konto

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli w ogłoszeniu widzisz jedną kwotę, a na konto przychodzi inna. W umowie stoi kwota brutto. Ty dostajesz netto, czyli „na rękę”. Niżej pokazujemy krok po kroku, co odchodzi po drodze. Liczymy na przykładzie 6000 zł brutto.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Masz umowę zlecenie. Wyliczenie wygląda trochę inaczej. Czytaj część „Mam umowę zlecenie”.
• Jesteś uczniem albo studentem i nie masz 26 lat. Na zleceniu możesz dostać całą kwotę brutto. O tym też w części o zleceniu.
• Masz umowę o dzieło albo własną firmę (B2B). Tego tekst nie opisuje.

Dwa słowa

• Brutto — kwota zapisana w umowie.
• Netto — kwota „na rękę”, którą dostajesz na konto.

Firma nie zatrzymuje różnicy dla siebie. Przekazuje ją dalej: składki do ZUS, a zaliczkę na podatek do urzędu skarbowego. ZUS to Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Krok 1. Składki społeczne

Z Twojej pensji brutto odchodzą trzy składki:

• emerytalna — 9,76 procent,
• rentowa — 1,5 procent,
• chorobowa — 2,45 procent.

To ubezpieczenie na emeryturę, rentę i czas choroby.

Krok 2. Składka zdrowotna

To 9 procent podstawy. Podstawa to pensja brutto bez składek z kroku 1. Dzięki tej składce masz prawo do bezpłatnego leczenia.

Krok 3. Zaliczka na podatek

Podatek dochodowy ma dwie stawki: 12 i 32 procent. Wyższa dotyczy dochodu ponad 120 000 zł rocznie. Przy 6000 zł brutto miesięcznie działa stawka 12 procent.

Zanim firma policzy podatek, odejmuje 250 zł kosztów uzyskania przychodu. Jeśli złożyłeś oświadczenie PIT-2, zaliczka jest jeszcze niższa o 300 zł miesięcznie. O PIT-2 piszemy w osobnym tekście.

Przykład. Pracujesz w sklepie na umowie o pracę. W umowie masz 6000 zł brutto. Złożyłeś PIT-2 i nie oszczędzasz w PPK.

• Składka emerytalna: 585,60 zł.
• Składka rentowa: 90,00 zł.
• Składka chorobowa: 147,00 zł.
• Składka zdrowotna: 465,97 zł.
• Zaliczka na podatek: 291,00 zł.

Razem odchodzi 1579,57 zł. Na rękę zostaje 4420,43 zł. Same składki społeczne to 822,60 zł.

Dlaczego u Ciebie może wyjść inaczej

• Nie złożyłeś PIT-2. Zaliczka na podatek jest wyższa o 300 zł, a wypłata o tyle niższa. Te pieniądze wracają po rozliczeniu rocznym.
• Oszczędzasz w PPK. Z pensji odchodzi dodatkowo 2 procent. Przy 6000 zł brutto to 120 zł.
• Nie masz 26 lat. Możesz nie płacić podatku dzięki uldze dla młodych. Składki nadal odchodzą.
• Masz potrącenia. Na przykład komornicze. Robi się je dopiero z kwoty po składkach i podatku.
• Zarabiasz dużo. Po przekroczeniu 120 000 zł dochodu w roku działa stawka 32 procent.

O PPK, uldze dla młodych i potrąceniach piszemy w osobnych tekstach.

Ile naprawdę kosztujesz firmę

Twoje brutto to nie wszystko, co płaci pracodawca. Dokłada on własną część składek. Tej części nie widzisz na pasku jako potrącenia.

Przy 6000 zł brutto firma dopłaca 1228,80 zł. Jej cały koszt to 7228,80 zł. Do Ciebie trafia 4420,43 zł, czyli 61,2 procent tego kosztu.

Po co Ci ta liczba? Pokazuje, że Twoja praca kosztuje firmę więcej, niż stoi w umowie. Gdy porównujesz oferty, patrz na netto.

Jak sprawdzić swoją wypłatę

Poproś o pasek wypłaty. Możesz też zobaczyć dokumenty, z których firma wyliczyła Twoją pensję. Pracodawca ma je pokazać na Twoje żądanie (Kodeks pracy, art. 85 § 5).

Porównaj pasek z listą z przykładu. Jeśli jakiejś pozycji nie rozumiesz, zapytaj w kadrach.

Mam umowę zlecenie

Na zleceniu też dostajesz mniej niż brutto. Różnice są trzy.

• Składka chorobowa jest dobrowolna. Jeśli jej nie płacisz, nie masz prawa do zasiłku chorobowego.
• Koszty uzyskania przychodu to 20 procent, a nie stała kwota 250 zł.
• Zaliczka na podatek to 12 procent.

Przy 6000 zł brutto na zleceniu zostaje 4334,20 zł na rękę. To o 86,23 zł mniej niż na umowie o pracę. Tak wychodzi bez składki chorobowej i bez PIT-2. PIT-2 możesz złożyć także zleceniodawcy.

Uczeń albo student do 26 lat. Od takiego zlecenia nie płaci się składek społecznych ani zdrowotnej. Przy uldze dla młodych nie ma też podatku. Wtedy 6000 zł brutto to 6000 zł na rękę.

Pamiętaj, że na zleceniu nie masz płatnego urlopu.

Czego tu nie ma: wyliczeń dla umowy o dzieło i dla własnej firmy.

Gdzie się zwrócić

• Ile kosztuje zatrudnienie pracownika — serwis Biznes.gov.pl (po polsku). Strona jest pisana dla firm, ale pokazuje to samo wyliczenie krok po kroku.
• Koszty przy zleceniu i umowie o dzieło — serwis Biznes.gov.pl (po polsku).
• Bezpłatna porada prawna inspekcji pracy przez telefon (po polsku). Przy rezerwacji wybierz temat „Wynagrodzenie”.

Słowniczek

• Składka — obowiązkowa wpłata, na przykład na emeryturę albo leczenie.
• Zaliczka na podatek — część podatku rocznego, którą firma co miesiąc odprowadza za Ciebie.
• Pasek wypłaty — wydruk, na którym firma pokazuje, jak wyliczyła Twoją pensję.

Źródła

• Biznes.gov.pl: „Ile kosztuje zatrudnienie pracownika na umowę o pracę” oraz „Ile kosztuje współpracownik na zleceniu albo na umowie o dzieło”.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych: „Wysokość składek na ubezpieczenia społeczne”.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Formy zatrudnienia oraz podstawowe prawa i obowiązki”.
• Podatki.gov.pl: zasady składania oświadczeń PIT-2.
• Kodeks pracy, art. 85 i 87 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Wyliczenia na stawkach sprawdzonych 4 października 2026 r.