Badania lekarskie do pracy: skierowanie daje firma i to ona płaci

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli zaczynasz pracę na umowie o pracę albo wracasz do pracy po długiej chorobie. Na badania kieruje Cię firma i to ona za nie płaci (Kodeks pracy, art. 229). Bez orzeczenia lekarza nie możesz zacząć pracy. Pokazujemy kolejne kroki, wyjątki i zasady dla osób na zleceniu.

Kogo dotyczy ten tekst

• Zaczynasz pracę na umowie o pracę. Czekają Cię badania wstępne.
• Już pracujesz na umowie o pracę. Dotyczą Cię badania okresowe i kontrolne.
• Masz umowę zlecenie. Zasady są inne i mniej korzystne. Czytaj część „Mam umowę zlecenie”.

Czego tu nie ma: badań do celów sanitarnych, potrzebnych na przykład przy pracy z żywnością. To osobne przepisy.

Trzy rodzaje badań

• Wstępne — przed rozpoczęciem pracy. Także wtedy, gdy firma przenosi Cię na stanowisko z czynnikami szkodliwymi dla zdrowia albo z uciążliwymi warunkami.
• Okresowe — w trakcie zatrudnienia. Termin następnego badania wyznacza lekarz.
• Kontrolne — po chorobie, która trwała dłużej niż 30 dni. Lekarz sprawdza, czy możesz dalej pracować na swoim stanowisku.

Krok 1. Weź skierowanie od firmy

Badanie robi się na podstawie skierowania od pracodawcy. Firma wystawia je w dwóch egzemplarzach. Jeden jest dla Ciebie.

W skierowaniu firma wpisuje:

• rodzaj badania,
• stanowisko, na którym masz pracować,
• opis warunków pracy, w tym czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe.

Przeczytaj ten opis. Lekarz ocenia Twoje zdrowie właśnie pod kątem tych warunków. Jeśli praca wygląda inaczej, niż napisano, powiedz o tym lekarzowi.

Krok 2. Idź do lekarza

Badania robi lekarz, który ma do tego uprawnienia, zwykle lekarz medycyny pracy. Wybiera go firma. Lekarz bada Cię osobiście. Może zlecić dodatkowe badania u specjalistów. Są one częścią tego samego badania, więc też ich nie opłacasz.

Krok 3. Odbierz orzeczenie

Badanie kończy się orzeczeniem. Lekarz stwierdza w nim jedno z dwojga:

• nie ma przeciwwskazań do pracy na tym stanowisku,
• są przeciwwskazania do pracy na tym stanowisku.

Orzeczenie dostajesz Ty i firma. Może być na papierze albo elektroniczne.

Kto płaci i za co

Badania wstępne, okresowe i kontrolne robi się na koszt pracodawcy (art. 229 § 6). Firma nie może odebrać tych pieniędzy z Twojej wypłaty. Kodeks pracy mówi wprost: koszty BHP w żaden sposób nie mogą obciążać pracowników (art. 207 § 2¹).

Przy badaniach okresowych i kontrolnych są jeszcze dwie zasady (art. 229 § 3):

• robi się je w miarę możliwości w godzinach pracy, a za ten czas zachowujesz wynagrodzenie,
• gdy jedziesz na badania do innej miejscowości, firma zwraca koszty przejazdu jak przy podróży służbowej.

Przepis nie mówi tego samego o badaniach wstępnych. Robisz je przed rozpoczęciem pracy.

Kiedy badań wstępnych nie trzeba

• Wracasz do tej samej firmy. Na to samo stanowisko albo na stanowisko o takich samych warunkach, w ciągu 30 dni od końca poprzedniej umowy.
• Zmieniasz firmę. Zaczynasz nową pracę w ciągu 30 dni od końca poprzedniej. Masz aktualne orzeczenie, a warunki opisane w starym skierowaniu odpowiadają nowemu stanowisku. Nowa firma prosi wtedy o orzeczenie i o to skierowanie. Ten wyjątek nie dotyczy prac szczególnie niebezpiecznych.

Przykład. Twoja umowa w magazynie skończyła się 30 września. 20 października ta sama firma przyjmuje Cię znów na to samo stanowisko. Minęło 20 dni, czyli mniej niż 30. Badań wstępnych nie trzeba. Gdybyś wrócił 5 listopada, minęłoby 36 dni. Wtedy idziesz na badania wstępne od nowa. Inna sytuacja: chorujesz od 1 do 31 marca, czyli 31 dni. To więcej niż 30, więc przed powrotem na stanowisko firma kieruje Cię na badania kontrolne.

Nie zgadzasz się z orzeczeniem

Możesz się odwołać. Firma też ma takie prawo.

1. Napisz odwołanie z uzasadnieniem.
2. Złóż je w ciągu 7 dni od dnia, w którym dostałeś orzeczenie. Składasz je przez lekarza, który je wydał.
3. Lekarz przekazuje sprawę dalej, zwykle do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy.
4. Ponowne badanie odbywa się w ciągu 14 dni od otrzymania odwołania.

Nowe orzeczenie jest ostateczne. Koszt ponownego badania ponosi pracodawca. Tak podaje inspekcja pracy.

Na czym ludzie tracą

• Firma każe zapłacić za badania z własnej kieszeni i obiecuje zwrot „później”. Koszt badań ponosi pracodawca.
• Zaczynasz pracę „na próbę” bez badań. Firmie nie wolno dopuścić Cię do pracy bez aktualnego orzeczenia (art. 229 § 4).
• Gubisz swój egzemplarz skierowania i orzeczenia. Zachowaj je. Przydadzą się, gdy w ciągu 30 dni zmienisz pracę.

Mam umowę zlecenie

Art. 229 dotyczy pracowników. Na zleceniu jest inaczej. Inspekcja pracy wyjaśnia to tak:

• Firma może wymagać badań, gdy rodzaj pracy i zagrożenia wskazują, że pracować powinna tylko osoba z odpowiednim stanem zdrowia.
• Gdy firma tego wymaga, masz obowiązek poddać się badaniom.
• Zleceniodawca nie ma obowiązku pokrycia kosztów badań.
• Sprawę badań i tego, kto za nie płaci, powinna określać umowa zlecenia.

Co z tego wynika dla Ciebie? Zapytaj przed podpisaniem umowy, czy badania są potrzebne i kto płaci. Poproś o zapis w umowie. Bez takiego zapisu koszt może spaść na Ciebie.

Firma nadal odpowiada za bezpieczne warunki pracy osób na zleceniu (art. 304 § 1).

Gdzie się zwrócić

• Badania lekarskie pracowników — poradnik Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku). Strona jest w dziale dla pracodawców. Są tam odpowiedzi o kosztach, odwołaniu i umowach cywilnoprawnych.
• Bezpłatna porada prawna inspekcji przez telefon (po polsku). Rozmowa trwa do 20 minut.

Słowniczek

• Skierowanie — pismo od firmy do lekarza z opisem Twojego stanowiska i warunków pracy.
• Orzeczenie lekarskie — dokument, w którym lekarz stwierdza, czy możesz pracować na danym stanowisku.
• Przeciwwskazanie — powód zdrowotny, dla którego nie powinieneś wykonywać danej pracy.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 207, 229 i 304 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, § 2–5 — tekst jednolity, Dz.U. 2023 poz. 607, zmienione rozporządzeniem z 20 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 456.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Profilaktyczna ochrona zdrowia pracowników — badania lekarskie”.