Nadgodziny: dodatek 50 albo 100 procent. Ile to złotych i kiedy w zamian jest czas wolny

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli masz umowę o pracę i zostajesz po godzinach. Za nadgodziny dostajesz zwykłą stawkę i dodatek: 50 albo 100 procent (Kodeks pracy, art. 151¹). Pokazujemy, jak to policzyć. Piszemy też, kiedy w zamian jest czas wolny i co zrobić, gdy firma nie płaci.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę na pełny etat. Cały tekst jest dla Ciebie.
• Masz część etatu. Dodatek należy się dopiero po przekroczeniu liczby godzin zapisanej w Twojej umowie (art. 151 § 5). Sprawdź ten zapis.
• Kierujesz zakładem albo wydzielonym działem. Dla Ciebie są inne zasady (art. 151⁴). Tego tekst nie opisuje.
• Masz umowę zlecenie. Kodeks pracy Cię nie obejmuje. Twoje zasady są niżej, w części „Mam umowę zlecenie”.

Co to są nadgodziny

Nadgodziny to praca ponad normę. Zwykła norma to 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu. W części firm dzień pracy jest dłuższy, na przykład 12 godzin. Wtedy nadgodziny zaczynają się po dwunastej godzinie.

Firma może zlecić nadgodziny w dwóch sytuacjach (art. 151 § 1):

• trzeba ratować życie, zdrowie lub mienie albo usunąć awarię,
• firma ma szczególne potrzeby.

Ile wynosi dodatek

Za każdą godzinę ponad normę dostajesz zwykłą płacę. Do tego dochodzi dodatek.

Dodatek 100 procent należy się za nadgodziny:

• w nocy,
• w niedzielę albo święto, gdy według grafiku to nie jest Twój dzień pracy,
• w dniu wolnym, który dostałeś za pracę w niedzielę albo święto.

Dodatek 50 procent należy się za nadgodziny w każdy inny dzień.

Jest jeszcze jedna zasada. Dodatek 100 procent należy się także za godziny ponad przeciętną normę w tygodniu. Nie dostajesz go drugi raz za godziny, za które masz już dodatek za dłuższy dzień.

Od czego liczy się dodatek

Dodatek liczy się od Twojej stawki z umowy: za godzinę albo za miesiąc (art. 151¹ § 3). To sama stawka, nie cała wypłata. Gdy umowa takiej stawki nie wyodrębnia, podstawą jest 60 procent płacy.

Masz stawkę za miesiąc? Dzieli się ją przez liczbę godzin do przepracowania w danym miesiącu. Tak wychodzi stawka za godzinę.

Przykład. Pracujesz na produkcji. Masz stawkę 35 zł za godzinę. W środę zostajesz 2 godziny dłużej. To zwykły dzień, nie noc. Za każdą z tych godzin dostajesz 35 zł i dodatek 17,50 zł. Razem to 52,50 zł za godzinę, czyli 105 zł za dwie. W nocy dodatek byłby wyższy: 35 zł. Za godzinę wyszłoby 70 zł.

Czas wolny zamiast dodatku

Są dwie drogi (art. 151²).

1. Na Twój wniosek. Składasz wniosek na papierze albo elektronicznie. Firma może dać Ci tyle godzin wolnego, ile trwały nadgodziny.
2. Bez Twojego wniosku. Firma daje wtedy o połowę więcej czasu wolnego. Za 4 nadgodziny dostajesz 6 godzin wolnego. Ma na to czas do końca okresu rozliczeniowego. Twoja pensja za pełny miesiąc nie może przez to spaść.

W obu przypadkach dodatek już się nie należy.

Pracowałeś w dniu wolnym, na przykład w sobotę? Należy Ci się inny dzień wolny do końca okresu rozliczeniowego. Termin firma uzgadnia z Tobą (art. 151³).

Ile nadgodzin wolno

• Najwyżej 150 godzin w roku kalendarzowym, gdy powodem są szczególne potrzeby firmy (art. 151 § 3). Inną liczbę może podać układ zbiorowy albo regulamin pracy, a w firmie bez regulaminu — umowa o pracę.
• Przeciętnie najwyżej 48 godzin pracy w tygodniu, razem z nadgodzinami (art. 131).
• Do limitu 150 godzin liczą się też nadgodziny oddane czasem wolnym. Nie liczą się godziny akcji ratowniczej i usuwania awarii. Tak wyjaśnia inspekcja pracy.

Czy mogę odmówić

Zwykle nie. Inspekcja pracy wyjaśnia: praca po godzinach na polecenie firmy jest obowiązkiem pracownika. Są jednak wyjątki.

Nadgodzin nie wolno zlecać:

• kobiecie w ciąży (art. 178 § 1),
• pracownikom młodocianym, czyli w wieku od 15 do 18 lat (art. 203 § 1),
• osobom z niepełnosprawnością — tak podaje inspekcja pracy.

Odmówić może:

• rodzic, który wychowuje dziecko do 8 lat — bez jego zgody nadgodzin nie ma (art. 178 § 2),
• pracownik na stanowisku, na którym szkodliwe czynniki przekraczają dopuszczalny poziom (art. 151 § 2).

Firma nie zapłaciła za nadgodziny

1. Poproś o ewidencję czasu pracy, czyli zapis Twoich godzin. Firma pokazuje ją na Twoje żądanie (art. 149 § 1). O ewidencji piszemy w osobnym tekście.
2. Napisz do firmy, o które dni i ile godzin chodzi. Zachowaj kopię.
3. Zapytaj prawnika inspekcji pracy albo złóż skargę. Adresy są niżej.

Na upomnienie się o pieniądze masz 3 lata (art. 291 § 1). Firmie, która łamie przepisy o czasie pracy, grozi grzywna od 2000 do 60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 5). To kara dla firmy, nie pieniądze dla Ciebie.

Mam umowę zlecenie

Kodeks pracy nie obejmuje zlecenia. Inspekcja pracy podaje wprost: zleceniobiorca nie ma prawa do rekompensaty za nadgodziny. Nie ma więc dodatku 50 ani 100 procent.

Masz za to stawkę minimalną. Za każdą godzinę zlecenia należy Ci się co najmniej 31,40 zł brutto. Od 1 stycznia 2027 r. będzie to 32,30 zł. Ta stawka dotyczy także dziesiątej godziny w ciągu dnia. Za dzień, w którym pracujesz 10 godzin, należy Ci się więc co najmniej 314 zł brutto.

Wyższą stawkę za długie dni możesz zapisać w umowie. Sam Kodeks jej nie daje.

Gdzie się zwrócić

• Czas pracy — poradnik Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku). Jest tam część o nadgodzinach.
• Bezpłatna porada prawna inspekcji przez telefon (po polsku). Wybierasz termin i rodzaj porady, na przykład „Czas pracy”. Prawnik dzwoni do Ciebie.
• Jak złożyć skargę do inspekcji pracy (po polsku).

Słowniczek

• Norma czasu pracy — najwyższa liczba godzin pracy: zwykle 8 na dobę i przeciętnie 40 w tygodniu.
• Okres rozliczeniowy — czas, w którym firma rozlicza Twoje godziny, na przykład miesiąc albo kwartał.
• Dodatek — pieniądze ponad zwykłą stawkę.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 131, 149, 151–151⁴, 178, 190, 203, 281 i 291 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. o sposobie ustalania wynagrodzenia, § 4a — Dz.U. 2017 poz. 927.
• Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, art. 8a — Dz.U. 2024 poz. 1773.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 14 września 2026 r. — Dz.U. 2026 poz. 1213.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Czas pracy”, „Czy pracownik może odmówić pracy w godzinach nadliczbowych?”, „Formy zatrudnienia oraz podstawowe prawa i obowiązki”.