Średnia płaca a mediana: dlaczego większość zarabia mniej niż „średnia krajowa”

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli słyszysz w wiadomościach, że „średnia pensja” to prawie 10 tysięcy złotych, i myślisz: kto tyle zarabia? Odpowiedź jest prosta. Większość ludzi zarabia mniej niż średnia. Lepiej pokazuje to mediana. W kwietniu 2026 r. wyniosła 7695 zł brutto. Niżej: czym różnią się te dwie liczby i jak z nich korzystać przy szukaniu pracy.

Kogo dotyczy ten tekst

• Szukasz pracy albo chcesz podwyżki. Zobaczysz, z czym porównać swoją pensję.
• Masz umowę o pracę. Liczby urzędu statystycznego opisują właśnie takie osoby.
• Masz tylko umowę zlecenie. Tych statystyk o Tobie nie ma. Czytaj część „Mam umowę zlecenie”.

Średnia i mediana na przykładzie

Przykład. Pracujesz w pięcioosobowej ekipie. Dwie osoby zarabiają po 4806 zł brutto. Dwie, w tym Ty, po 6000 zł. Kierownik zarabia 12 000 zł.

• Średnia. Dodajesz wszystkie pensje i dzielisz przez 5. Suma to 33 612 zł, więc średnia wynosi 6722,40 zł.
• Mediana. Ustawiasz pensje od najniższej do najwyższej i bierzesz środkową. To 6000 zł.

Czterech z pięciu zarabia mniej niż średnia. Podniosła ją jedna wysoka pensja. Mediana lepiej pokazuje, ile zarabia zwykły członek ekipy.

Tak samo jest w całym kraju. Bardzo wysokie pensje nielicznych osób ciągną średnią w górę.

Co policzył urząd statystyczny

Główny Urząd Statystyczny (GUS) bada wypłaty co miesiąc. Dane za kwiecień 2026 r.:

• średnia płaca: 9651,59 zł brutto,
• mediana: 7695,00 zł brutto,
• różnica: 1956,59 zł.

Mediana była niższa od średniej o 20,3 procent. Połowa zatrudnionych dostała nie więcej niż 7695 zł brutto. Na umowie o pracę ze złożonym PIT-2 to 5575,41 zł na rękę.

Na dole i na górze

GUS dzieli pracujących na dziesięć równych grup, od najniżej do najwyżej opłacanych.

• Co dziesiąta osoba dostała nie więcej niż 4806 zł brutto. To płaca minimalna.
• Co dziesiąta osoba dostała co najmniej 14 926 zł brutto.

Między tymi kwotami mieści się osiem na dziesięć osób.

Wielkość firmy zmienia dużo

• Firmy do 9 pracujących: mediana 4806 zł, średnia 6324,06 zł.
• Firmy od 1000 pracujących: mediana 9098,87 zł, średnia 11 457,32 zł.

W najmniejszych firmach połowa ludzi dostała nie więcej niż płacę minimalną. W największych mediana jest prawie dwa razy wyższa.

Kobiety i mężczyźni

Mediana dla mężczyzn to 7877,52 zł. Dla kobiet 7545,48 zł.

Która branża płaci najwięcej

Najwyższą medianę GUS podał dla telekomunikacji, programowania i usług informacyjnych: 13 007,75 zł. Najwyższą średnią dla finansów i ubezpieczeń: 17 202,48 zł.

Czego tu nie ma: zarobków w konkretnych zawodach. GUS podaje dane dla całych działów gospodarki, nie dla magazyniera czy opiekunki.

Jak z tego korzystać

Krok 1. Porównuj swoją pensję z medianą, nie ze średnią. Mediana mówi, ile dostaje osoba w środku.

Krok 2. Patrz na wielkość firmy. Oferta 6000 zł brutto jest poniżej mediany dla kraju. Jest za to wyraźnie powyżej mediany w najmniejszych firmach.

Krok 3. Zawsze sprawdzaj, czy kwota jest brutto, czy na rękę. Wszystkie kwoty GUS są brutto.

Krok 4. Nie wyciągaj wniosków z jednego miesiąca. W kwietniu 2026 r. średnia spadła wobec marca o 0,5 procent, a mediana wzrosła o 2,2 procent. Przez rok obie urosły: mediana o 6,0 procent, średnia o 5,5 procent.

Na czym łatwo się pomylić

• „Średnia krajowa” to nie typowa pensja. Typową lepiej pokazuje mediana.
• Brutto to nie netto. Z mediany 7695 zł brutto na konto trafia 5575,41 zł.
• Jedna liczba dla całej Polski to za mało. W małej firmie i w dużej firmie mediany różnią się prawie dwukrotnie.

Mam umowę zlecenie

GUS liczy tu wypłaty osób zatrudnionych na umowie o pracę albo w służbie. Zlecenie wlicza tylko wtedy, gdy zawarłeś je z tym samym pracodawcą, u którego masz etat.

Jeśli pracujesz wyłącznie na zleceniu, tych liczb nie możesz przyłożyć wprost do siebie. Twoim punktem odniesienia jest stawka minimalna: 31,40 zł brutto za godzinę w 2026 r. Piszemy o niej w osobnym tekście.

Gdzie się zwrócić

• Rozkład wynagrodzeń w gospodarce narodowej w kwietniu 2026 r. — strona GUS (po polsku). Na stronie są pliki z pełnymi tablicami.

Słowniczek

• Mediana — wartość środkowa. Połowa osób ma nie więcej, połowa nie mniej.
• Średnia — suma wszystkich pensji podzielona przez liczbę osób.
• Brutto — kwota z umowy, przed odjęciem składek i podatku.

Źródła

• Główny Urząd Statystyczny: „Rozkład wynagrodzeń w gospodarce narodowej w kwietniu 2026 r.” (informacja sygnalna).
• Kwota „na rękę”: wyliczenie na stawkach z serwisów biznes.gov.pl i zus.pl.