Czas pracy: 8 godzin na dobę, przeciętnie 40 w tygodniu i 11 godzin odpoczynku każdej doby

Ten tekst jest dla Ciebie, jeśli masz umowę o pracę i chcesz wiedzieć, ile godzin firma może Ci zaplanować. Zwykła norma to 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu (Kodeks pracy, art. 129). Po pracy należy Ci się 11 godzin odpoczynku. Wyjaśniamy też słowa „doba” i „przeciętnie”, bo od nich dużo zależy.

Kogo dotyczy ten tekst

• Masz umowę o pracę. Tekst jest dla Ciebie.
• Kierujesz zakładem w imieniu pracodawcy. Limit 48 godzin Ciebie nie obejmuje. Odpoczynek dobowy możesz mieć krótszy, ale firma oddaje go w okresie rozliczeniowym (art. 131 § 2 i art. 132).
• Masz mniej niż 18 lat. Dla młodocianych są osobne zasady (art. 202 i 203). Tego tekst nie opisuje.
• Masz umowę zlecenie. Kodeks pracy nie ustala Twoich godzin. Czytaj część „Mam umowę zlecenie”.

Norma: 8 godzin i przeciętnie 40

Czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę. W tygodniu to przeciętnie 40 godzin, przy przeciętnie pięciu dniach pracy.

Słowo „przeciętnie” jest ważne. Godzin nie liczy się osobno w każdym tygodniu. Liczy się je w okresie rozliczeniowym. Taki okres trwa zwykle do 4 miesięcy. W jednym tygodniu możesz więc pracować 6 dni, a w innym 4. Średnia ma wyjść 40 godzin i 5 dni.

Razem z nadgodzinami tydzień pracy nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin (art. 131).

Co to jest doba

Doba w prawie pracy to nie dzień w kalendarzu. To 24 kolejne godziny od chwili, w której zaczynasz pracę według grafiku (art. 128 § 3).

Przykład. Pracujesz w sklepie. W poniedziałek zaczynasz o 8 i kończysz o 16. Twoja doba trwa do wtorku do godziny 8. We wtorek grafik każe Ci przyjść już na 6. Godziny od 6 do 8 wypadają jeszcze w poniedziałkowej dobie. W tej dobie masz więc 10 godzin pracy: 8 i jeszcze 2. To o 2 godziny ponad normę, czyli nadgodziny. Odpoczynek jest w porządku: od 16 do 6 rano mija 14 godzin.

Wyjątkiem jest ruchomy czas pracy. O nim piszemy w osobnym tekście.

Odpoczynek: 11 godzin i 35 godzin

• Każdej doby: co najmniej 11 godzin odpoczynku bez przerwy (art. 132).
• Każdego tygodnia: co najmniej 35 godzin odpoczynku bez przerwy. W tych 35 godzinach mieści się 11 godzin odpoczynku dobowego (art. 133).

Jak to policzyć? Kończysz zmianę o 22. Dodaj 11 godzin. Następną zmianę możesz zacząć najwcześniej o 9 rano.

Odpoczynek w tygodniu powinien wypadać w niedzielę. Niedziela to 24 godziny liczone od 6 rano, chyba że firma ustaliła inną godzinę. Gdy praca w niedzielę jest dozwolona, odpoczynek może wypaść w inny dzień.

Są dwa wyjątki.

• Przechodzisz na inną zmianę zgodnie z grafikiem. Odpoczynek w tygodniu może być wtedy krótszy, ale nie krótszy niż 24 godziny.
• Trwa akcja ratownicza albo usuwanie awarii. Odpoczynek dobowy może być krótszy. Firma oddaje go potem w tym samym okresie rozliczeniowym.

Grafik: co najmniej tydzień wcześniej

Rozkład czasu pracy, czyli grafik, mówi, w jakie dni i w jakich godzinach pracujesz. Firma przygotowuje go co najmniej na 1 miesiąc. Przekazuje Ci go co najmniej 1 tydzień przed początkiem tego okresu (art. 129 § 3). Może to zrobić na papierze albo elektronicznie. Masz stałe godziny zapisane w umowie albo w regulaminie? Wtedy osobnego grafiku nie ma.

Czy firma może zmienić gotowy grafik z dnia na dzień? Kodeks pracy tego nie reguluje wprost. Inspekcja pracy wyjaśnia: zmiana jest możliwa, gdy powód nie zależy od firmy, a przepisy w zakładzie taką zmianę przewidują. Inspekcja przytacza też stanowisko ministerstwa pracy: termin tygodnia dotyczy tylko wprowadzenia grafiku, nie jego zmiany. Sprawdź więc, co o zmianach mówi regulamin w Twojej firmie.

Miesiąc bez pracy w grafiku

Zdarza się, że w jednym miesiącu grafik nie daje Ci ani jednego dnia pracy. Wtedy i tak należy Ci się co najmniej płaca minimalna (art. 129 § 5). W 2026 r. to 4806 zł brutto za pełny etat. Przy części etatu kwota jest odpowiednio niższa.

Skąd wiedzieć, jakie zasady są w Twojej firmie

Firma ma obowiązek poinformować Cię o tym na papierze albo elektronicznie. Ma na to 7 dni od dopuszczenia do pracy (art. 29 § 3). W tej informacji są między innymi:

• Twoja norma dobowa i tygodniowa,
• przerwy w pracy,
• odpoczynek dobowy i tygodniowy,
• zasady pracy w nadgodzinach,
• zasady przechodzenia ze zmiany na zmianę, jeśli pracujesz na zmiany.

Nie dostałeś takiej informacji? Poproś o nią w kadrach.

Firma łamie te zasady

1. Zapisuj swoje godziny: dzień, początek i koniec pracy.
2. Poproś firmę o ewidencję czasu pracy. Pokazuje ją na Twoje żądanie (art. 149 § 1).
3. Zapytaj prawnika inspekcji pracy albo złóż skargę. Skarga może dotyczyć czasu pracy.

Za łamanie przepisów o czasie pracy firmie grozi grzywna od 2000 do 60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 5).

Mam umowę zlecenie

Normy 8 i 40 godzin są w Kodeksie pracy. Zlecenia nie obejmują. Tak samo jest z odpoczynkiem 11 godzin. Twoje godziny wynikają z umowy.

Co daje Ci ustawa o minimalnym wynagrodzeniu:

• za każdą godzinę co najmniej 31,40 zł brutto,
• umowa określa, jak potwierdza się liczbę Twoich godzin,
• gdy umowa o tym milczy, sam podajesz firmie liczbę godzin przed terminem wypłaty: na piśmie albo elektronicznie.

Firma wyznacza Ci miejsce i godziny, daje grafik i polecenia? To cechy umowy o pracę. Od 8 lipca 2026 r. możesz poprosić inspekcję pracy, żeby zajęła się Twoją umową. Warunek: w dniu kontroli nadal pracujesz dla tej firmy.

Gdzie się zwrócić

• Czas pracy — poradnik Państwowej Inspekcji Pracy (po polsku). Są tam normy, odpoczynek i przykłady.
• Czy pracodawca może zmienić grafik z dnia na dzień — odpowiedź inspekcji pracy (po polsku).
• Bezpłatna porada prawna inspekcji przez telefon (po polsku). Przy rezerwacji wybierz rodzaj porady „Czas pracy”.

Słowniczek

• Doba — 24 kolejne godziny od chwili, w której zaczynasz pracę według grafiku.
• Okres rozliczeniowy — czas, w którym firma rozlicza Twoje godziny, na przykład miesiąc albo kwartał.
• Rozkład czasu pracy — grafik: dni i godziny Twojej pracy.

Źródła

• Kodeks pracy, art. 29, 128–133, 149, 202, 203 i 281 — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 1245.
• Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, art. 8a i 8b — Dz.U. 2024 poz. 1773.
• Państwowa Inspekcja Pracy: „Czas pracy”, „Czy pracodawca może zmienić mi rozkład czasu pracy z dnia na dzień?”, „Jak złożyć skargę?”.